Vì sao cùng một cây trà, trồng ở nơi khác nước trà lại đậm gắt. Mà cứ trồng ở Tân Cương (Thái Nguyên) thì pha ra lại có hương cốm non ngào ngạt. Rồi vị đắng chát dịu nhẹ tan nhanh, nuốt xong còn đọng lại cái hậu ngọt lịm sâu trong cổ họng.
Thực ra thì làm nông thì luôn cần có sự kết hợp hoàn hảo của trời – đất – con người. Trời và đất, hay thổ nhưỡng (terroir), chính là yếu tố quyết định lớn nhất lên chất lượng trà. Sự cố gắng của con người tất nhiên phải có, nhưng không có gì qua được “mẹ thiên nhiên” cả.
Những yếu tố thổ nhưỡng nào tạo nên vùng trà Tân Cương trứ danh? Bài viết sau sẽ có câu trả lời.
Đất ven sông Công
Nhiều người nghĩ đất trồng trà ở đâu chẳng là đất đồi feralit đỏ vàng. Nhưng các nhà khoa học từ Đại học Kochi (Nhật Bản) khi về Tân Cương nghiên cứu đã phát hiện ra một điều cực kỳ thú vị: Càng những vườn chè nằm gần dòng Sông Công, chất lượng lá trà lại càng cao và bán được giá hơn.
Vì sao lại thế?
Đất ở vùng trà gần sông Công là dạng cát pha tơi xốp. Đất ven sông Công còn hay được bồi đất phù sa mới (Typic Ustipsaments). Đất trồng rất tơi, nhiều cát pha, thoát nước cực tốt. Rễ cây trà chui sâu xuống dưới cực kỳ dễ dàng, không lo bị úng rễ mùa mưa.
Giàu khoáng chất tự nhiên: Dù đất ở Tân Cương có độ chua khá mạnh (pH tầm 3.7 – 3.9). Cây trà về cơ bản là loài cây ưa chua. Tầng đất mặt lại cực kỳ giàu các khoáng chất như Canxi, Magie, Kali và Phốt-pho.
Cây trà rễ khỏe, lại được “hút” đủ chất dinh dưỡng từ phù sa sông Công. Thì lá trà tự nhiên sẽ đủ nước và tích tụ đầy tiền chất tạo hương vị.
Dãy Tam Đảo: Mái hiên tự nhiên
Đây mới là chìa khóa sinh hóa quan trọng nhất giải thích cho vị “nhấp đắng chát, nhai ngọt hậu” của trà Tân Cương.
Bạn có biết vì sao trà ở nhiều nơi bị đắng chát gắt không?
Khi lá trà hứng nắng quá gắt, chất L-Theanine (hoạt chất tạo ra vị ngon/umami êm dịu) sẽ bị ánh nắng mặt trời phân hủy và biến thành Catechin (hoạt chất gây vị chát đắng).
Ở Tân Cương, tự nhiên đã trao cho vùng đất này một chiếc mái hiên tự nhiên: Dãy núi Tam Đảo.
Tam Đảo như một dạng mái hiên tự nhiên giúp che nắng chiều. Dãy núi này nằm ở phía Tây Tân Cương với độ cao hơn 1.000m. Nên sẽ đóng vai trò như một bức tường khổng lồ, che bớt cái nắng gay gắt vào mỗi buổi chiều.
Chiều cao của Tam Đảo còn giúp bức xạ mặt trời thấp ở vùng lân cận phía Đông. Cho nên lượng bức xạ hữu hiệu ở Tân Cương thấp hơn hẳn các vùng chè đồi khác. Nhờ đó mà quá trình biến đổi từ L-Theanine sang Catechin bị hạn chế. Lá trà giữ lại được lượng L-Theanine rất cao. Nên thế là nước trà chát dịu, béo ngậy và có hậu ngọt đọng lại rất lâu.
Chưa hết, biên độ nhiệt ngày – đêm ở đây chênh lệch tới gần 8 độ C. Rồi kết hợp với hơi ẩm dồi dào từ Hồ Núi Cốc thổi vào. Đêm lạnh – ngày ấm làm cây trà phải “co mình” tích tụ hàng loạt hợp chất thơm tự nhiên (monoterpenes), tạo nên mùi hương cốm non đặc trưng.
Truyền thống & danh tiếng
Có đất xịn, có thời tiết đẹp, nhưng nếu thiếu đi bàn tay con người thì không thể thành danh trà.
Tân Cương chính là vùng trồng trà đầu tiên ở Thái Nguyên. Nên xét về mặt truyền thống thì nơi đây là nơi có kinh nghiệm canh tác và chế biến trà lâu đời nhất tỉnh. Kinh nghiệm không chỉ là vài năm hay một đời người, mà tích luỹ từ thế hệ này sang thế hệ khác.
Bên cạnh các yếu tố thổ nhưỡng kể trên. Thì trà Tân Cương ngon còn là do nơi đây có danh tiếng về trà đặc sản. Khi đã có danh tiếng thì sẽ có đầu ra ổn định, người làm trà sẽ chuyên tâm vào chế biến những dòng trà cao cấp. Cứ càng chuyên tâm thì lại làm trà càng ngon mà thôi.