Bài viết sau sẽ giúp bạn phân biệt trà sống và chín dựa trên các câu chuyện lịch sự, cách chế biến, ngoại hình, cảm quan khi thưởng thức, và lợi ích cho sức khoẻ.

1. PHÂN BIỆT PHỔ NHĨ SỐNG VÀ CHÍN

1.1 Trà Phổ Nhĩ Sống

Dựa trên Tiêu chuẩn quốc gia của Trung Quốc, thì trà Phổ Nhĩ sống được định nghĩa là: loại trà sử dụng nguyên liệu từ trà phơi nắng (trà sái thanh) làm từ giống trà lá to Vân Nam (Đại Diệp Chủng) nằm trong phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Tuyệt đối không qua công đoạn “ủ đống”, được gia công chế biến thành dạng trà rời (tán trà) hoặc trà ép bánh/khối (khẩn áp trà).

Giải thích cho dễ hiểu thì trà Phổ Nhĩ sống là loại trà được làm từ giống trà lá to. Ở Vân Nam thì họ gọi là giống Đại Diệp, còn ở ta thì được gọi là giống trà Shan Tuyết cổ thụ. Do từ “Trà Phổ Nhĩ” được bảo hộ chỉ dẫn địa lý, nên chỉ trà trong phạm vi Vân Nam mới được sử dụng tên này.

Phổ Nhĩ ở đây là tên một thị trấn đóng vai trò là trung tâm giao dịch trà của Vân Nam khi xưa. Đến thời nhà Thanh thì triều đình thiết lập “Tổng trà điếm” ở Phổ Nhĩ Phủ để quốc hữu hoá và trực tiếp quản lý quá trình thu mua và giao dịch trà. Thay vì để thương nhân tự do mua bán như trước đây.

Do cái nên Phổ Nhĩ đã được bảo hộ, và hiện đang là một thành phố còn tồn tại ở Vân Nam. Nên ở Việt Nam dù cách làm và nguyên liệu tương tự. Nhưng dạng trà này chỉ nên gọi tên khác khi làm thương mại. Như mình thì hay gọi ngắn gọn là “trà sống” hay “trà chín”. Hay “trà sống Shan Tuyết”, cái tên thể hiện được loại trà (sống) và nguyên liệu sử dụng (Shan Tuyết).

Phơi nắng (sái thanh) là cách làm đặc trưng của trà Phổ Nhĩ. Đây là kỹ thuật có từ xa xưa, nói là kỹ thuật chứ thời sơ khai thì trà sau khi hái chỉ trải qua công đoạn phơi qua loa. Đến khoảng 5-600 năm trước thì kỹ thuật làm trà mới chỉn chu hơn, bao gồm công đoạn: sao khô (diệt men), vò và phơi nắng. Cách làm này vẫn tồn tại đến tận ngày nay, với cách này thì trà có hương vị tươi mới. Đồng thời mang tính đề cao sự nguyên bản của cây trà và thổ nhưỡng hơn. Những ai muốn hương vị “thuần hậu” thì có thể chọn cách lưu trữ trà qua nhiều năm.

Trà sống có thể được lưu trữ qua nhiều năm mà không bị hư. Thay vào đó thì lá trà sẽ thay đổi về màu sắc và hương vị theo hướng trầm ổn hơn. Trà càng trữ lâu thì lại càng quý, trên 10 năm (có nơi thì 15-20 năm) được gọi là “trà Phổ Nhĩ lâu năm”. Về mặt tiêu chuẩn thì không có quy định việc trà trên 10 năm được gọi là “lão trà” hay “trà lâu năm”. Đây đơn thuần là quy ước chung phổ biến của người làm trà, người bán cũng như người uống mà thôi.

1.2 Trà Phổ Nhĩ Chín

Đối với trà Phổ Nhĩ chín, thì theo định nghĩa thì đây: là loại trà sử dụng nguyên liệu từ trà phơi nắng (trà sái thanh) làm từ giống cây giống trà lá to Vân Nam nằm trong phạm vi bảo hộ chỉ dẫn địa lý. Bắt buộc phải trải qua công đoạn “ủ đống” và gia công chế biến tạo thành dạng trà rời hoặc trà ép bánh/khối.

Nếu so sánh sự khác biệt của 2 loại trà, thì trà Phổ Nhĩ chín bắt buộc phải trải qua một công đoạn then chốt gọi là “ủ đống”, hay một cái tên đầy đủ hơn là “ủ đống phát men nhân tạo”.

Ủ đống ở đây là khi lá trà được chất thành đống cao. Rồi sau đó đống trà được phủ bạt và tưới nước lên trên. Dưới tác động của môi trường nhiệt độ cao (tự sinh ra trong đống trà), ẩm ướt và các lợi khuẩn. Lúc này lá trà sẽ trải qua quá trình chuyển hoá cấp tốc, giúp tạo ra những thành phần tạo hương vị gần giống trà Phổ Nhĩ lâu năm, trong vòng chỉ 45 đến 60 ngày.

Sau khi ủ thì tuỳ theo vùng miền, nguyên liệu và phương pháp ủ. Thì trà chín sẽ có hương như “trần hương” hay “lão hương”. Đây là mùi hương tổng hợp của gỗ trầm lâu năm, thuốc bắc, táo đỏ hay mật ong rừng.

2. LỊCH SỬ

Trà Phổ Nhĩ có lịch sử lâu đời gắn liền với vùng trà Vân Nam. Theo sách Man Thư được ghi chép vào thế kỷ thứ 9, thì trà Phổ Nhĩ (sống) được gọi là Sái Thanh Mao Trà. Mao Trà có nghĩa là dạng trà thô rời, còn Sái Thanh có nghĩa là “phơi nắng”.

Sách chép rằng: “Trà được sản xuất tại các vùng núi thuộc bờ cõi thành Ngân Sinh, hái về để rời (tán thu), không có phương pháp chế biến cầu kỳ. Người Mông Xá Man khi nấu trà thường bỏ thêm tiêu, gừng, quế vào để uống.”

Đoạn chép này có nghĩa là trà được sản xuất thuộc khu vực xung quanh thành Ngân Sinh. Nơi đây là một thành trì quân sự và thương mại chiến lược được xây dựng bởi vương quốc Nam Chiếu khi xưa. Nam Chiếu là một vương quốc cổ xưa ở Vân Nam. Họ cũng từng có các cuộc xâm lược đẫm máu và đánh chiếm thành Đại La (Hà Nội ngày nay) vào thế kỷ thứ 9.

Người Mông Xá được nhắc trong Man Thư là bộ tộc thành lập nên vương quốc Nam Chiếu. Họ từng là bộ tộc thống trị các bộ tộc lớn nhỏ khác, trong đó có người Bộc. Người Bộc được xem là nhóm người đầu tiên thu hái và chế biến trà từ cây trà cổ thụ. Còn người Mông Xá với tư cách là tầng lớp thống trị thì có thói quen sử dụng trà làm bởi người Bộc.

Sách cũng có chép là trà vào thời này “không có phương pháp chế biến cầu kỳ”, trà chỉ được “phơi khô dưới nắng và xoa vò”. Cách chế biến này “thô sơ” hơn rất nhiều so với cách làm trà thời Minh – Thanh sau này. Không chỉ nâng cấp về cách làm, trà Phổ Nhĩ còn được nâng cấp là “trà cung” hay “trà tiến vua”. Nên trong cung mới câu nói nổi tiếng là “mùa hè thì uống trà Long Tỉnh, còn mùa đông thì uống trà Phổ Nhĩ”.

Trà chín tự nhiên vốn hình thành từ các chuyến vận chuyển dài ngày bằng lạc đà, ngựa trên con đường Trà Mã Cổ Đạo, nơi độ ẩm và thời gian giúp trà tự chuyển hóa. Phải đến những năm 1970s, với sự ra đời của kỹ thuật “ủ đống” mới chính thức khai sinh ra dòng sản phẩm trà Phổ Nhĩ chín quen thuộc hiện nay. Từ “chín” mới được sử dụng chính thức và công nhận rộng rãi.

Đầu những năm 1970s thì Trung Quốc bắt đầu chính sách mở cửa kinh tế. Với mục tiêu là kiếm thật nhiều ngoại tệ cho quốc gia. Và xuất khẩu trà là một trong những ngành chủ lực.

Vào giai đoạn này thì Hồng Kông, Đài Loan và Đông Nam Á rất chuộng dòng trà Phổ Nhĩ. Đặc biệt là nhóm trà Phổ Nhĩ lâu năm, với nước trà màu đỏ sẫm và hương vị dịu ngọt. Nguồn trà lâu năm không đủ, mà nhu cầu ở các như Hồng Kông (trà quán, nhà hàng dimsum) lại quá cao. Khiến cho việc tìm ra một cách chế biến để “lão hoá” trà trong thời gian ngắn trở nên cấp thiết.

Vào năm 1973, thì một nhóm đoàn kỹ thuật từ Vân Nam đã sang Quảng Đông để học một kỹ thuật gọi là “phát thuỷ trà”. Đây là một kỹ thuật thô sơ xuất phát từ các kho lưu trữ trà ở Quảng Đông và Hồng Kông. Họ phun nước lên đống trà, sau đó dùng bạt phủ kín. Nguyên lý là mượn nhiệt độ tự sinh và độ ẩm cao, để cấp tốc “lão hoá” trà rồi bán ra thị trường với giá tốt hơn.

Ngay sau khi lấy được “bí kíp” về Vân Nam. Thì các xưởng trà của công ty trà Vân Nam bắt đầu đi vào thử nghiệm kỹ thuật ủ mới. Xưởng thành công đó là Xưởng trà Mạnh Hải, họ đã tối ưu được quy trình “lên men độ ẩm cao”, tức là “ủ đống”. Nhờ vào việc chất trà thành đống, phủ vải kín đống trà, rồi tưới nước. Qua đó thúc đẩy hệ vi sinh vật lên men cấp tốc trong 45 – 60 ngày. Giúp tạo ra sự chuyển hoá sâu sắc về mặt hoá học và hương vị.

Các xưởng khác cùng tổng công ty, bao gồm Xưởng trà Côn Minh và Hạ Quan cũng áp dụng kỹ thuật tương tự. Đến cuối năm 1975 thì công nghệ “ủ đống” chính thức hoàn thiện và đủ độ ổn định cho quy mô thương mại lớn. Để dễ dàng quản lý xuất khẩu thì tổng công ty trà Vân Nam chính thức áp dụng mã sản phẩm với 4 chữ số cho toàn ngành.

Chẳng hạn như xưởng trà Côn Minh có bánh trà rất nổi tiếng có mã là 7581. Đây được xem là bánh trà Phổ Nhĩ chín thương mại đầu tiên trong lịch sử. Với 75 là năm công thức “ủ đống” hoàn thiện, số 8 là cấp nguyên liệu sử dụng cho bánh trà này, và 1 là mã của xưởng trà Côn Minh.

Mặc dù hoàn thiện công thức ủ trước, nhưng xưởng trà Mạnh Hải lại tung ra bánh trà Phổ Nhĩ chín thương mại của họ sau. Vì những lô “trà rời” (tán trà) đầu tiên sau khi sản xuất là được bán hết ngay sang Hồng Kông. Do là các nhà hàng dimsum họ thích trà rời, vì chỉ cần lấy trà bỏ ấm rồi pha nhanh cho khách. Chứ chưa có nhu cầu lưu trữ lâu thì mới cần trà bánh.

Xưởng trà Mạnh Hải sau cũng tung ra một bánh trà được xem là chuẩn mực của bánh trà chín, đó là 7572. Với 75 là năm công thức ủ hoàn thiện, số 7 là cấp nguyên liệu sử dụng cho bánh trà này, và 2 là mã của xưởng trà Mạnh Hải. Mặc dù dùng lá cấp 7 nhưng được phối thêm một ít lá non. Nên bánh trà 7572 thường hay có “kim nha” hay “búp vàng” nằm rải rác trên bánh trà.

3. QUY TRÌNH CHẾ BIẾN

Sau phần định nghĩa cơ bản và lịch sử ở trên thì bạn phần nào có thể hiểu được sự khác nhau của trà Phổ Nhĩ sống và chín rồi. Nếu ngắn gọn thì cả 2 loại trà đều có quy trình chế biến như nhau, khác là trà chín phải trải qua thêm công đoạn “ủ đống”.

Sau đây là bảng tóm tắt sự khác biệt cơ bản trong chế biến giữa 2 loại trà sống và chín:

4. PHÂN BIỆT VỀ MẶT CẢM QUAN

Trước khi tham khảo bảng phân biệt sau, thì bạn cần nên biết là mỗi vùng trà sẽ có một bộ hương vị đặc trưng riêng. Chẳng hạn như trà sống từ Tây Côn Lĩnh ở Hà Giang sẽ khác trà đến từ Tủa Chùa (Điện Biên). Không chỉ khác biệt về mặt khí hậu và thổ nhưỡng, thì cây trà cổ thụ ở Tủa Chùa còn khác một phần về mặt gen so với cây trà ở Tây Côn Lĩnh.

Và trà sống của nước ta thì tất nhiên sẽ khác trà Phổ Nhĩ sống của Vân Nam. Chưa kể là mỗi núi còn phân nhỏ ra từng thôn bản hay tiểu vùng khác nhau. Cùng một núi, cùng một huyện xã, nhưng chất trà khác nhau là hết sức bình thường.

Thế nên để gom chung một bộ hương vị riêng cho trà sống hay chín là điều không thể. Nên bảng phân biệt sau chỉ mang tính tham khảo tổng quát. Để bạn có góc nhìn “nhập môn” về sự khác nhau giữa 2 loại trà này mà thôi.

5. TÁC DỤNG CHO SỨC KHOẺ

Nguồn bài viết: Phân biệt giữa trà Phổ Nhĩ Sống và Phổ Nhĩ Chín

Để pha trà ngon thì chúng ta phải dựa vào các biến số như: lượng trà, nhiệt độ nước, thời gian hãm, chất lượng nước, và dụng cụ pha. Hay có một câu đúc kết rất phổ biến là “nhất nước, nhì trà, tam pha, tứ ấm”.

Trong số các biến số này, thì nhiệt độ nước có vai trò đặc biệt quan trọng. Vì nhiệt độ nước sẽ ảnh hưởng đến tốc độ và nồng độ của các chất hoà tan trong nước trà. Qua đó ảnh hưởng trực tiếp đến màu sắc, hương thơm và vị của trà.

Về câu hỏi nên pha trà xanh Thái Nguyên ở mức nhiệt độ bao nhiêu? Thì câu trả lời bạn hay đọc đó là 80 độ C. Câu trả lời này nó rất chung chung, và kể cả chính người đưa ra câu trả lời này cũng “học vẹt” ở đâu đó rồi viết lại. Chứ chính bản thân họ cũng không thể giải thích rõ ràng.

1. CÁCH CANH NƯỚC THỜI XƯA

Giới trà nhân đời Minh đã đưa ra một kỹ thuật kiểm soát nhiệt độ pha trà được gọi là “Canh nước” (Hầu thang).

Tất nhiên là thời bấy giờ chưa có nhiệt kế, trà sư như Trương Nguyên trong Trương Bác Uyên Trà Lục (Mục 10) đã đúc kết phương pháp định lượng nhiệt độ nước dựa trên sự kết hợp của 3 trạng thái khi đun nước.

• Nhìn hình dạng bọt nước: Quan sát kích thước bọt nước từ đáy ấm nổi lên để chia thành các giai đoạn như mắt cua (bong bóng nhỏ như mắt cua, tương đương cỡ 70 đến 75°C), đến ngư nhãn (mắt cá, khoảng 80°C), và liên châu (chuỗi ngọc). Tất cả đều là nước chớm sôi (mạnh thang), cho đến khi nước cuộn trào như “thành ba cổ lãng” (sóng vỗ gầm vang) thì nước mới chín hẳn.

• Lắng nghe tiếng nước sôi: Lắng nghe tiếng nước reo từ sơ thanh, chuyển thanh, chấn thanh đến sậu thanh (réo dồn dập). Cho đến khi ấm nước đạt đến trạng thái “vô thanh” (hoàn toàn im lặng) mới là đạt độ chín hoàn chỉnh.

• Quan sát hơi nước: Nhìn làn hơi nước bốc ra từ một vài sợi đứt đoạn ban đầu, cho đến khi hơi khói “nhân uân loạn nhiễu” (mù mịt hỗn loạn) rồi cuối cùng kết lại thành một luồng khí “trực xung quán” (phun thẳng, mạnh mẽ) mới là nước chín.

Nếu đọc hết đoạn văn trên, thì bạn có thể thấy là người xưa họ dùng nước rất nóng để pha trà. Nước pha trà cần dùng là “nước chín”. Tức là khoảng trên 90 đến 100 độ.

Rồi ông bà ta khi xưa cũng vậy, làm gì có nhiệt kế đâu. Pha trà thì cũng toàn dùng nước vừa sôi. Rót thẳng vào trà rồi uống.

Mà ở thời hiện đại thì chúng ta lại được khuyên là nên pha ở mức thấp hơn? Đó là ở mức khoảng 80 độ mà thôi.

Lý do chính nằm ở canh tác trà thời hiện đại khác với ngày xưa. Ở thời hiện đại thì chúng ta sử dụng thêm phân đạm vô cơ. Dạng phân bón này giúp tăng năng suất, rồi kích tăng amino acid giúp trà ngon ngọt hơn. Nhưng đồng thời cũng luôn đẩy hàm lượng polyphenol (đắng chát) tăng cao theo.

Điều này khiến khi chúng ta cần thay đổi thói quen pha trà một chút. Đó chính là sử dụng dụng một mức nhiệt độ thấp hơn. Để ưu tiên lấy vị ngọt (amino acid), và hạn chế polyphenol.

2. GIẢI THÍCH KHOA HỌC

Hương vị của một ấm trà xanh được tạo nên từ sự hòa quyện của nhiều hợp chất khác nhau. Trong đó thì có catechin tạo vị chát, caffeine thì gây đắng. Còn các amino acid như theanine mang lại vị ngọt umami, đường tạo vị ngọt nhẹ và các chất bay hơi tạo nên hương thơm.

Mỗi hợp chất lại phản ứng khác nhau với nhiệt độ và thời gian pha. Có chất được chiết xuất khá hiệu quả ngay ở nhiệt độ thấp, trong khi một số hợp chất khác lại được giải phóng nhiều hơn khi nhiệt độ nước tăng cao.

Chẳng hạn như các amino acid tạo vị ngọt và umami khuếch tán rất nhanh ngay cả ở dải nhiệt thấp (70 đến 80 độ). Ngược lại thì các chất tạo vị đắng chát như catechin và caffeine lại phụ thuộc nặng vào nhiệt năng nước càng nóng thì mới giải phóng càng mạnh.

Hãy lấy trà nõn tôm Tân Cương làm ví dụ. Nếu pha ở nhiệt độ thấp khoảng 70 đến 80°C, thì nước trà sẽ thiên ngọt umami. Đắng chát vẫn có nhưng thoáng qua.

Nhưng nếu gu của bạn thích sự đậm đà, dày dặn và cân bằng hơn. Thì việc nâng nhiệt độ lên 80 đến 90°C sẽ giúp chiết xuất thêm các hợp chất khác. Trà lúc này sẽ đậm hơn với sự xuất hiện của nhiều catechin và caffeine. Lúc này là ngọt bùi có, đậm đà có. Đặc biệt là hậu ngọt sẽ rõ ràng hơn. Vì lưỡi và vòm miệng sẽ hơi se khô lại, nước miếng túa ra, và chúng ta cảm nhận vị ngọt rõ ràng hơn.

Chính vì vậy thì không có một mức nhiệt độ nào là “đúng” tuyệt đối. Nhiệt độ nước đơn giản là công cụ giúp bạn kiểm soát những gì được lấy ra từ lá trà.

Nước càng nóng, chiết xuất càng nhanh và mạnh. Nước nhiệt thấp hơn sẽ lọc bớt vị đắng chát để tôn vinh nét dịu ngọt. Thay vì đóng khung vào một con số cố định, câu hỏi phù hợp hơn là bạn muốn lấy hương vị gì từ lá trà.

3. BẢNG NHIỆT ĐỘ GỢI Ý

Mình có làm một cái bảng tóm tắt các mức nhiệt độ cho các loại trà xanh Thái Nguyên ở đây. Bạn có thể xem tham khảo và thực hành theo.

Tuy nhiên, đối với mình thì có khoa học cỡ nào thì thứ quan trọng nhất vẫn là cái miệng của mỗi người. Cách pha hợp miệng với mình nhất chính là cách pha tốt nhất. Không nên quá sách vở.

Mẹo nhỏ nữa là khi thưởng thức và thấy trà bắt đầu nhạt. Thì bạn nên dùng nước sôi 100 độ, rồi hãm thật lâu nước cuối (5-10 phút). Để chúng ta vắt kiệt hết chất có trong trà. Nước này sẽ rất lỏng và đắng. Nhưng nếu được thì bạn nên cố uống vì sẽ có chứa nhiều catechin, đặc biệt là EGCG. Đây là thành phần rất có ích cho sức khoẻ.

Nguồn bài viết: Nhiệt độ pha trà xanh Thái Nguyên

Tác dụng của lục trà lài không chỉ đến trà nền. Mà còn đến từ hàng trăm hợp chất bay hơi xuất hiện sau quá trình ướp trà với hoa. Bài viết này sẽ hệ thống hóa công dụng của lục trà lài từ hai góc độ: y học cổ truyền và nghiên cứu hiện đại.

1. Công dụng của hoa lài theo y học cổ truyền

Theo Đông y, hoa lài có vị: cay, ngọt và tính ấm. Quy vào các kinh Can, Tỳ, Vị. Các sách y học cổ truyền ghi chép về công dụng của hoa lài như sau:

• Hỗ trợ tiêu hóa (Tỳ vị): Giúp ấm bụng, giảm đầy hơi, chướng bụng, đau bụng và tiêu chảy.

• Giải tỏa tinh thần (Can khí): Giúp thông suốt khí huyết, giảm tức ngực, giải tỏa tâm trạng căng thẳng, uất ức và giảm đau đầu.

• Kháng viêm & giải độc: Hỗ trợ chữa viêm kết mạc (mắt đỏ sưng đau) và mụn nhọt, lở loét (sang độc).

Cách dùng hoa lài đơn giản và phổ biến nhất là hãm nước uống thay trà:

• Liều lượng: Dùng 5g hoa lài khô (hoặc 15g hoa tươi), có thể thêm chút đường phèn hoặc mật ong để tăng hương vị và dưỡng vị.

• Ứng dụng: Trà hoa lài đặc biệt hiệu quả với những người bị đau bụng, tiêu chảy hoặc rối loạn tiêu hóa do áp lực tâm lý, căng thẳng, lo âu (chứng can vị bất hòa).

2. Công dụng của trà hoa lài theo nghiên cứu hiện đại

2.1 Tác dụng chống oxy hoá

Chống oxy hóa là một trong những tác dụng nổi bật nhất của lục trà lài. Sự kết hợp giữa nhóm catechin dồi dào trong trà xanh và các hoạt chất hữu cơ (như benzyl alcohol) từ hoa lài tạo nên hiệu ứng cộng hưởng. Qua đó giúp loại bỏ các gốc tự do mạnh mẽ hơn so với việc sử dụng trà xanh hoặc hoa nhài riêng lẻ.

Lục trà hay trà xanh là nhóm trà có lượng rất lớn các chất chống oxy hoá. Hàm lượng catechin và poplyphenol có thể chiếm lên đến 42% khối lượng khô.

Phần lớn các lợi ích cho sức khoẻ của trà xanh chính là đến từ các thành phần chống oxy hoá này. Nghiên cứu lâm sàng uy tín thì bao gồm các tác dụng như: 1. Giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch và đột quỵ, 2. Cải thiện đường huyết và tăng độ nhạy insulin, 3. Tăng cường đốt cháy chất béo, 4. Cải thiện chứng năng não bộ

Lục trà lài sử dụng trà nền là trà xanh. Thì về cơ bản thì cũng sẽ thừa hưởng những lợi ích kể trên.

Nghiên cứu về lợi ích của trà xanh thì nhiều lắm. Đến từ đủ các nước. Nhưng nghiên cứu riêng về lục trà lài (loại ướp hoa thật) thực ra không có nhiều. Vì đây không phải là dòng trà phổ biến, nếu không tính loại uớp hương hoá học.

Và dưới đây là một số ít nghiên cứu về lục trà lài mà mình tìm được.

2.2 Cải thiện trầm cảm

Theo Đông y thì hoa lài nổi tiếng với công dụng “lý khí khai uất” và “bình can giải uất”.

Điều này có nghĩa là hoa lài có khả năng làm thông suốt các dòng ‘khí’ bị tắc nghẽn trong cơ thể do áp lực. Qua đó làm giảm nhanh các triệu chứng như tức ngực, khó chịu, bực bội và uất ức do stress gây ra. Đồng thời hương thơm của hoa tác động trực tiếp qua khứu giác để xoa dịu tinh thần.

Đây là những tác dụng đã được ghi trong những sách Đông Y cổ. Như Bản thảo cương mục hay Ẩm phiến tân tham.

Góc nhìn của nghiên cứu cũng đồng tình với luận điểm này. Một nghiên cứu trên động vật vào năm 2024 cho thấy lục trà lài có khả năng chống trầm cảm. Dựa trên cơ chế là cải thiện ruột và não.

Theo nghiên cứu này thì trà lài có thể giúp 1. chữa lành hệ tiêu hóa, 2. đổi mới hệ vi sinh đương ruột, 3. phục hồi chất dẫn truyền thần kinh, 4.cải thiện tâm trạng 5. phục hồi tổn thương tế bào não.

Có điều cần lưu ý là trong nghiên cứu thì các nhà khoa học sử dụng một dạng cao làm từ trà ướp hoa thật. Tức là họ mua lục trà và hoa về tự ướp theo kiểu truyền thống. Rồi nấu thành cao để cho chuột thí nghiệm dễ ăn hơn.

Vậy nên nếu muốn có được tác dụng tương tự thì cần phải uống trà ướp hoa lài thật. Chứ không phải dạng hương liệu hay thấy.

2.3 Hỗ trợ bệnh tiểu đường

Một thử nghiệm trên mô hình động vật (2025) cho thấy lục trà lài có khả năng hỗ trợ điều trị bệnh tiểu đường type 2.

Qua các cơ chế như 1. ổn định đường huyết, 2. giảm mỡ máu, 3. phục hồi chức năng tuyến tuỵ, 4. tăng tích trữ đường (glycogen) tại gan.

Nghiên cứu còn phát hiện ra rằng, khi pha trà thì các hoạt chất trong lục trà lài tự động liên kết để tạo thành các hạt nano sinh học tự nhiên.

Các hạt siêu nhỏ này đóng vai trò như một “màng bọc bảo vệ”, giúp các chất chống oxy hóa không bị phá hủy bởi dịch vị dạ dày, từ đó tăng tối đa khả năng hấp thụ (độ khả dụng sinh học) của trà vào cơ thể.

Lưu ý là nghiên cứu này cũng sử dụng chiết xuất từ trà lài ướp hoa thật.

2.4 Kháng khuẩn và bảo vệ răng miệng

Dòng lục trà có một lợi ích ít ai biết đó chính là khả năng kháng khuẩn và bảo vệ răng miệng. Kết hợp thêm với hoa lài nữa thì khả năng hiệu quả hơn rất nhiều.

Một nghiên cứu không dựa trên trà lài, mà sử dụng tinh dầu lài, cho thấy loại tinh dầu này có hiệu quả đối với vi khuẩn gây hôi miệng.

Trong quá trình ướp hoa lài thì lục trà hấp thụ một lượng rất lớn Benzyl alcohol. Thành phần này chính là có khả năng kháng khuẩn này.

Nguồn bài viết: Tác dụng của Lục Trà Lài

Vậy thì “tiền đắng, hậu ngọt” có gì đặc biệt mà ai ai cũng phải nhắc lại? Và đây có phải là đặc trưng của trà xanh ngon. Câu trả lời có trong bài viết sau.

1. Ghi chép cổ về vị đắng của trà

Trong lịch sử thì vị đắng của trà đã được ghi nhận từ rất sớm. Bộ từ điển cổ Nhĩ Nhã đã định nghĩa: “Giả, khổ đồ dã”, nghĩa là “cây trà, có vị đắng”. Có nghĩa là đã xác lập vị đắng là bản chất cố hữu của trà.

Về sau thì Y thánh Lý Thời Trân (thời nhà Minh) ghi chép trong Bản Thảo Cương Mục cũng chỉ rõ: “Trà vị đắng, tính hàn… có công giáng hỏa mạnh nhất”. Tức là trà có vị đắng và có tính lạnh, có công dụng giải nhiệt rất tốt.

Các ghi chép cổ đại này đặt nền tảng cho sự hiểu biết về vị đắng như một đặc tính cơ bản của trà. Đồng thời phản ánh quan niệm có từ xa xưa là “dược thực đồng nguyên”. Cụm từ này có ý nghĩa là trà ban đầu được xem là một loại thuốc (dược phẩm), sau này mới trở thành một loại thức uống để thưởng thức hàng ngày (thực phẩm). Đây cũng là minh chứng cho tư tưởng: thuốc không đâu xa chính là đến từ những thứ chúng ta sử dụng hàng ngày (như trà).

2. Cơ chế hình thành “tiền đắng”

Vị “tiền đắng” hay “đắng trước” trong trà xanh như trà xanh Thái Nguyên chủ yếu đến từ hai nhóm hợp chất:

a) Catechin và polyphenol: Đây là nhóm chất chiếm tỷ lệ cao nhất trong lá trà (trong khoảng 18 đến 36% khối lượng khô). Trong đó thì catechin loại ester như EGCG (epigallocatechin gallate) và ECG (epicatechin gallate) đóng vai trò chính trong việc tạo vị đắng và chát. Nghiên cứu cho thấy khoảng 70 đến 75% vị đắng và chát của nước trà được tạo ra bởi các catechin này.

b) Caffeine: Thành phần này có ngưỡng cảm nhận vị đắng rất thấp. Ngưỡng cảm nhận vị đắng thấp có nghĩa là chỉ cần trong trà có một lượng rất nhỏ thôi, thì lưỡi của chúng ta vẫn cảm nhận được vị đắng này. Do đó dù hàm lượng chỉ chiếm khoảng 2 đến 5% khối lượng khô nhưng vẫn góp phần đáng kể vào vị đắng của trà.

Hai thành phần này có vai trò gì? Đối với cây trà thì catechin và caffeine là những chất phòng thủ sinh học. Giúp cây trà chống tia UV, kháng khuẩn, xua đuổi động vật và côn trùng. Đối với con người chúng ta thì caffeine giúp tỉnh táo, còn catechin có khả năng chống oxy hoá mạnh, giúp mang tới một số lợi ích nhất định cho sức khoẻ.

2. Cơ chế hình thành “hậu ngọt”

Cơ chế hình thành nên cảm giác hậu ngọt sẽ hơi phức tạp một chút. Và có thể được giải thích qua 3 cơ chế sau:

2.1 Hiệu ứng tương phản

Khi chúng ta uống trà, vị đắng của caffeine và catechin chiếm trọn lưỡi khiến các gai vị giác bị “quá tải”.

Ngay khi bạn nuốt ngụm trà xuống, hoặc uống ngay một ngụm nước lọc, thì vị đắng đột ngột biến mất. Sự thay đổi quá nhanh này khiến não bộ bị “đánh lừa”, tự động bật tín hiệu bù trừ và tạo ra một ảo giác vị ngọt cực kỳ rõ rệt.

Nên không phải tự nhiên mà vừa ăn bánh kẹo mà lại vừa uống trà lại ngon và rất hợp. Uống ngụm trà xong là miệng tự ngọt rồi. Ăn thêm chiếc kẹo dổi chẳng hạn, là tự nhiên thấy kẹo ngon ngọt lạ kỳ.

2.2 Giải toả vị chát

Chất chát trong trà hút sạch protein bôi trơn trong miệng. Nên khi uống trà sẽ hay thấy bên trong má và lưỡi bị khô rít và co lại.

Nên để tự vệ thì khoang miệng sẽ lập tức tiết ra một lượng nước bọt lớn để rửa trôi và làm ẩm trở lại. Sự chuyển biến từ “khô” sang “ướt”, cộng với các ‘chất ngọt tự nhiên’ sẵn có trong trà, giúp tạo ra cảm giác ngọt lịm và dễ chịu tràn ngập khoang miệng.

Thật ra trong trà vẫn có những ‘chất ngọt tự nhiên’. Điển hình nhất là các amino acid như theanine và glutamate. Hai thành phần này tạo nên cảm giác “ngọt thịt” hay umami hay thấy ở trà xanh loại ngon.

Nên khi chúng ta uống trà xanh loại ngon của Thái Nguyên. Như các dòng Móc Câu hay Nõn Tôm. Thì đúng là có thấy đắng, nhưng là kiểu “đắng ngọt” hay “đắng dễ chịu”. Uống quen rồi sẽ hay thấy ngon và thấy thèm.

2.3 Đường Polysaccharide

Trong trà có chất Polysaccharide, đây là một dạng đường đa. Loại đường này không làm chúng ta cảm giác ngọt ngay lập tức khi húp một ngụm trà, nhưng nó tạo ra độ “sánh mướt” và độ bám dính nhẹ. Trà xanh ngon thường hay có độ sánh mướt, hay hiện đại có từ hay dùng là body dày.

Khi uống trà thì loại đường này còn bám lên lưỡi và tạo thành một lớp màng mỏng. Lớp màng này giữ các chất ngọt thơm của trà ở lại trên lưỡi lâu hơn. Nên hương lẫn vị không bị trôi tuột đi ngay, giúp khoang miệng cứ thơm thơm, và cảm giác ngọt cứ đọng lại bền bỉ trên lưỡi.

3. Trà Thái Nguyên không chỉ “tiền đắng hậu ngọt”

Gần đây lướt tiktok giải trí thì mình vô tình lướt được khá nhiều video của các kênh bán trà Thái Nguyên. Có một thứ mà mình thấy họ nhắc đi nhắc lại, mà mình thấy không ổn lắm, đó là họ luôn khoe là đặc trưng trà Thái Nguyên là “tiền đắng, hậu ngọt”. Kênh nào cũng thấy có mỗi câu này lặp đi lặp lại.

Sao lại cứ phải vin vào mấy chữ “tiền đắng hậu ngọt” này. Vì đây cũng chả phải vị của riêng gì của Thái Nguyên. Hàng chục tỉnh khác thì trà xanh có cũng “tiền đắng hậu ngọt” cả mà thôi. Trà mà chăm tốt, sao tốt, cũng đều có “tiền đắng, hậu ngọt” hết. Thậm chí các loại trà thảo mộc như trà dây cũng đắng, cũng uống xong thì ngọt dai dẳng ở miệng. Hết sức bình thường.

Mình thì kiểu trà đặc sản Thái Nguyên quê mình có đầy cái ngon để tả. Nào là mùi bùi ngậy của cốm nếp, mùi tươi như mạ non, hậu ngọt sâu như đường phèn… Đây là mình văn thơ còn kém cỏi. Mà còn tả được vậy.

Còn vị đắng ở trà đặc sản Thái Nguyên rất khác. Trà đắng mềm, ngọt mướt và biến mất chỉ trong tích tắc. Vị đắng vội vàng nhường chỗ cho vị ngọt đậm đặc và sâu tận cổ họng. “Tiền đắng, hậu ngọt” của chất trà cô đặc, chứ không cố phải “đánh lừa” não bằng các phản ứng của cơ thể.

Nguồn bài viết: “Tiền đắng hậu ngọt” ở trà xanh Thái Nguyên

Nhiều người sành trà cho rằng trà Tân Cương ngon là nhờ bàn tay người làm trà địa phương với kỹ thuật khéo léo cũng như “bí quyết” gia truyền. Điều này hoàn toàn đúng, nhưng thật ra chưa đủ.

Bí mật thật sự còn nằm ở một yếu tố quan trọng khác, đó là thiên nhiên. Thiên nhiên đã ban tặng cho Tân Cương một thổ nhưỡng rất riêng. Một sự kết hợp thú vị của trời đất. Của sông, của hồ và của núi.

1. Vùng trà lõi Tân Cương

Nhiều người thường nhầm lẫn giữa trà Thái Nguyên và trà Tân Cương. Trước hết bạn cần nên hiểu, Thái Nguyên là tỉnh Thái Nguyên. Còn Tân Cương chỉ là một xã thuộc tỉnh Thái Nguyên, là một trong số nhiều “tiểu vùng” (vùng trà nhỏ) của vùng trà lớn Thái Nguyên. Tân Cương cũng chính là nơi mà những đồi trà đầu tiên được khai hoang và canh tác. Nên vùng đất này không chỉ có trà ngon, mà còn là cái tên có giá trị lịch sử rất lớn.

Hiện nay thì trà Tân Cương không chỉ gói gọn trong mỗi xã Tân Cương. Nếu xét xa hơn về mặt Chỉ dẫn địa lý thì “Trà Tân Cương” sẽ bao gồm trà đến từ 6 xã: Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu, Quyết Thắng, Thịnh Đức và Phúc Hà. Tức là chỉ trà từ 6 xã này là được gọi với cái tên thương mại là Trà Tân Cương.

Vùng trà Tân Cương ở sườn đông của dãy Tam Đảo và kề bên hồ Núi Cốc. Đây là hồ nước ngọt được hình thành từ sông Công. Nên nơi đây sở hữu một dạng vi khí hậu hiếm có. Dãy Tam Đảo giúp chắn gió nóng và giảm bức xạ.

Trong khi mặt nước rộng của hồ Núi Cốc giúp điều hòa nhiệt độ, duy trì độ ẩm và nguồn nước quanh năm. Chính sự kết hợp giữa địa hình, khí hậu, đất đai và tất nhiên là kinh nghiệm chế biến lâu đời. Đã tạo nên hương vị ngọt thơm đặc trưng khó lẫn của trà Tân Cương.

2. Chất đất

Cây trà ở Tân Cương không sinh trưởng trên nền đất thịt nặng và giữ nước lâu. Mà được trồng trên vùng đất đồi “trung du” có kết cấu tơi xốp và thoát nước tốt. Tài liệu về vùng trà Tân Cương ghi nhận nơi đây có nền đất feralitic, phù sa cổ, đá cát hoặc macma axít, với độ pH phù hợp cho cây chè.

Đất thoát nước tốt sẽ giúp bộ rễ khỏe mạnh và hấp thu các thành phần dinh dưỡng hiệu quả. Kết hợp với khí hậu mát ẩm của vùng Tân Cương. Nên cây trà có điều kiện thuận lợi hơn để tích lũy các hợp chất tạo hương và vị như axit amin, polyphenol và các chất tạo mùi hương.

3. Sông Công & hồ Núi Cốc & núi Tam Đảo

Nếu đất đồi tạo nên một nền tảng vững chắc nuôi dưỡng bộ rễ của cây trà. Thì sông Công, hồ Núi Cốc và dãy Tam Đảo lại góp phần tạo nên “vi khí hậu” hiếm có của vùng trà Tân Cương.

Độ ẩm từ lưu vực sông và hồ khiến sương sớm xuất hiện thường xuyên hơn trong những điều kiện thời tiết thích hợp. Qua đó giúp làm dịu cường độ ánh sáng buổi sáng.

Ánh sáng là yếu tố cực kỳ quan trọng cho hầu hết các loại cây trồng, trong đó có cây trà. Nhưng quá nhiều ánh sáng sẽ khiến cây trà quang hợp nhiều. Khi lá được nhận nhiều ánh sáng, thì cây trà sẽ ưu tiên việc tổng hợp catehin và polyphenol (có vị đắng chát) để bảo vệ khỏi tia UV. Đồng thời giảm tích luỹ axit amin (tạo hương vị thơm ngon).

Tức là quá nhiều nắng gắt, thì trà sẽ nhiều đắng chát. Còn nếu ánh sáng nhẹ và vừa đủ, thì trà sẽ thơm ngọt nhiều hơn. Chính những làn sương sớm này tạo thành một lớp “vải mùng” tự nhiên giúp phần nào che nắng giúp lá trà. Giúp cho cây trà phát triển theo hướng tạo vị ngon nhiều hơn.

Mua trà Tân Cương – Thái Nguyên chính gốc →

Ngoài ra thì dãy Tam Đảo còn ảnh hưởng đến hoàn lưu không khí và góp phần duy trì nền nhiệt, độ ẩm cũng như mức bức xạ thấp hơn nhiều vùng chè khác.

Nói đơn giản thì dãy Tam Đảo làm thay đổi hướng đi của gió và các khối không khí. Khi không khí ẩm gặp phải dãy núi, thì sẽ dễ ngưng tụ thành mây hoặc sương hơn. Dãy núi giống như “máy điều hoà” tự nhiên, giúp ngày thì đỡ nắng gắt, còn đêm thì giữ không khí mát và hơi ẩm. Chính nhờ vậy mà Tân Cương thường có độ ẩm cao ổn định và nền nhiệt dễ chịu hơn so với nhiều vùng trà khác.

4. So sánh về thổ nhưỡng

Có một điều thú vị đó là thổ nhưỡng ở Tân Cương có một số đặc điểm khá giống với các vùng trà xanh nổi tiếng ở Nhật. Chẳng hạn như vùng trà Yame, một số dòng matcha chính mà mình kinh doanh ở quán cũng đến từ nơi đây.

Lần đầu tiên mình uống tà Yame là mình đã cảm thấy một sự quen thuộc rất lớn. Và vội vàng tìm hiểu ngay về thổ nhưỡng của vùng trà này.

Vùng trà Yame là một vùng trà nổi tiếng ở phía Nam nước Nhật (tỉnh Fukuoka). Vùng trà này cũng bao quanh bởi sông, phía đông nam cũng bao bọc bởi núi. Địa hình cũng đồi thoải, sáng sớm cũng được phủ bởi làn sương dày.

Tất nhiên là kỹ thuật canh tác và chế biến trà xanh ở Nhật có sự khác biệt khá lớn so với nước ta. Nhưng mục đích cuối cùng vẫn là tạo nên vị ngon tối đa cho trà. Nên nếu trải nghiệm qua cả Yame và Tân Cương thì vẫn có sự liên tưởng nhất định.

Nguồn bài viết: Thổ nhưỡng Tân Cương: Bí mật của vị ngọt bùi

Chất liệu làm nên ấm cũng vô vàn sẽ là sứ, gốm, thuỷ tinh, kim loại… Vậy thì loại nào sẽ hợp để pha trà đặc sản Thái Nguyên nhất?

Câu trả lời ngắn gọn là: Ấm sứ và gốm tráng men là lựa chọn tốt nhất để giữ nguyên hương vị xanh tươi nguyên bản của trà. Còn ấm gốm mộc không tráng men hay ấm tử sa sẽ hợp với những ai thích gu trà trầm và ngọt hậu sâu.

Ấm Sứ – chất liệu giữ vị trà xanh chuẩn mực nhất

Trước khi tìm hiểu xa hơn về ấm sứ thì chúng ta cần phân biệt giữa gốm và sứ. Gốm được làm từ đất sét tự nhiên. Thường có màu tối, như: nâu, đỏ hay xám. Nung ở nhiệt độ thấp hơn (khoảng 700 đến 1.200°C) nên hạt đất liên kết không hoàn toàn chặt chẽ. Khiến ấm trà có độ thô và xốp nhẹ do có các lỗ khí khổng ẩn. Khi gõ thì nghe tiếng trầm, kiểu “cộp cộp”. Khi pha trà có thể hút một phần nước và hương vị trà.

Còn sứ làm từ cao lanh (cũng là một loại đất sét nhưng trắng và tinh khiết) trộn với bột đá. Nung ở nhiệt độ rất cao (khoảng 1.300 đến 1.400°C). Giúp các hạt thủy tinh hóa hoàn toàn và liên kết chặt chẽ thành khối cứng như đá. Gõ vào nghe kiểu “ding ding” trong trẻo như chuông. Khi pha trà thì sẽ hoàn toàn không hút nước và hương vị.

Sứ mỏng như phong cách Cảnh Đức Trấn thì có thể dùng điện thoại soi đèn thì một phần ánh sáng có thể xuyên thấu qua. Còn dạng sứ dày như Minh Long hay Chu Đậu thì không soi đèn được, nhưng đây vẫn là sứ nguyên chất. Có chất lượng rất tốt.

Ấm sứ còn có khả năng giữ nhiệt ở mức độ tốt (thua gốm). Chất liệu này cũng cực kỳ phù hợp để pha trà Thái Nguyên. Vì đây là loại trà không yêu cầu nhiệt cao trong thời gian dài (dễ làm cháy trà và đỏ nước). Đây có thể xem là chất liệu ổn nhất về mọi mặt để pha trà Thái Nguyên nếu bạn muốn giữ trọn hương cốm non tươi mới và vị chát thanh thoát.

Ấm Gốm – Đẹp mộc mạc & thay đổi hương vị trà

Như đã nêu ở trên thì gốm được làm từ đất sét tự nhiên. Và có bảng màu cũng rất thiên nhiên, đó là: nâu, đỏ và xám. Người Nhật rất chuộng gốm vì hợp với phong cách wabi-sabi. Tức là vẻ đẹp thô mộc gần gũi với tự nhiên nhất có thể. Gốm thì có 2 dạng: gốm không tráng men & gốm tráng men.

Gốm không tráng men & ấm tử sa 

Đặc tính của gốm không tráng men đó là giữ nhiệt cực tốt và sẽ phần nào lưu hương vị trà vào ấm. Nên pha trà xanh như trà Thái Nguyên trong ấm gốm cũng được. Nhưng dùng lâu thì trà sẽ có xu hướng trầm đi. Chưa kể trong đất sét sẽ ít nhiều có các thành phần oxit kim loại tự nhiên. Nên phần nào có thể thay đổi kết cấu nước pha.

Gốm không tráng men còn có một loại rất nổi tiếng đó là tử sa. Tử sa có nghĩa là đất tím, tức là một dạng ấm làm từ đất sét có màu tím. Đất tử sa là một dạng đất sét đặc biệt chỉ có ở vùng Nghi Hưng ở Trung Quốc. Khác với đất sét thường (mềm dẻo) thì đất tử sa là một dạng đá sét kết (đất sét dạng đá) có 5 loại đất cơ bản. Loại này có độ cứng và ngoại hình gần như đá sau khi nung.

Để làm thành ấm thì người làm ấm phải phơi khô đất (phong hoá), nghiền thành bột, ngâm nước ủ, nhào trộn, rồi mới nặn thành ấm. Dựa vào nhiều các yếu tố về độ hiếm nguyên liệu, độ thẩm mỹ, cũng như danh tiếng người làm ấm. Thì ấm tử sa cũng có giá trị rất cao.

Đối với mình thì ấm tử sa sẽ phát huy nhiều giá trị nhất khi kết hợp với một số nhóm trà nhất định. Như trà Ô Long (núi cao, nham trà), trà Phổ Nhĩ (sống, chín, lâu năm), hắc trà, và một số loại hồng trà. Vì ấm giữ nhiệt rất tốt. Pha trà kiểu công phu rất là thuận tay.

Còn đối với trà xanh thì có thì dùng, không có thì cũng không sao. Mình cũng có dùng ấm tử sa để pha trà xanh Thái Nguyên. Dùng nhiều qua thời gian thì thấy trà có xu hướng ngọt và trầm hơn. Chứ không đậm và xanh tươi như pha bằng sứ. Nếu bạn thích trà xanh dạng như này thì có thể mua ấm về tự trải nghiệm. Ba loại đất mà mình thấy dùng ổn nhất cho trà xanh, đó là: Đế Tào Thanh, Chu Nê và Đoạn Nê.

Nếu bạn muốn thử trải nghiệm việc pha trà xanh bằng ấm tử sa thì nên bắt đầu bằng 3 loại đất này. Đế Tào Thanh là một dạng đất ở sâu (đế có nghĩa là đáy), nên ít tạp chất. Nếu thuần về mặt pha trà thì đây là nhóm đất mình thích nhất. Nhưng lưu ý là dòng đất này rất hay bị làm giả. Nếu đúng mỏ Hoàng Long Sơn thì sẽ khá hiếm và đắt.

Còn Chu Nê thì đất mịn như sứ, ít lưu hương và thay đổi hương vị trà, nếu chưa có điều kiện thì có thể dùng một ấm cho nhiều loại trà. Còn Đoạn Nê thì lành, hợp với trà xanh hay bạch trà.

Gốm tráng men – Ngon bổ rẻ

Gốm thì còn có một dạng khá phổ biến khác đó là gốm tráng men. Men trong suốt thường được làm từ tro gỗ, đất sét trắng và bột đá. Phủ men lên mặt gốm sẽ tạo độ bóng như sứ.

Nhưng lợi ích nổi bật của việc tráng men đó là tạo màu hay vẽ trang trí cho men. Bằng cách là sử dụng oxit kim loại tạo màu. Tuỳ theo cách tráng (vẽ), cách phối màu giữa các loại oxit, nhiệt độ nung, môi trường (ít hay giàu oxy)… thì sẽ tạo ra những sản phẩm cực kỳ đẹp và độc đáo.

Phổ biến thì có men trắng (ngoại hình giống sứ trắng), men xanh ngọc như Long Tuyền, men Thiên Mục (nền đen với rất nhiều hoa văn độc đáo), men tro, men rạn (nhìn như thuỷ tinh vỡ).

Gốm phủ men có khả năng giữ nhiệt rất tốt, nhưng lại “lành” vì lớp men đã thuỷ tinh hoá hoàn toàn. Nên sẽ gần như không có tác động nào lớn lên nước pha trà, giúp giữ nguyên bản vị tươi ngon. Trong số này thì men Thiên Mục là có thể phần nào có ảnh hưởng nhẹ lên nước trà vì lớp men có nhiều thành phần sắt. Có người thích, có người không.

Ở Việt Nam thì có làng gốm Bát Tràng là làm hầu hết các loại men kể trên. Còn Phù Lãng thì sẽ đi theo hướng thô mộc kiểu men tro, hợp với ai thích phong cách mộc mạc và tối giản. Chu Đậu thì theo hướng cổ điển, nhìn như đồ cổ Châu Âu. Thích kiểu Nam Bộ (dạng ấm tích) thì có gốm Lái Thiêu. Kiểu “tây” nhiều màu sắc như tranh, dùng để trang trí luôn thì có gốm Biên Hoà.

Thú thật là bản thân mình có cảm tình đặc biệt dành cho gốm mộc hay gốm men tro truyền thống. Vì tuổi thơ của mình là những ngày hè được về quê, đi sâu vào rừng để tắm ở suối Kẹm. Ghé chơi ở chợ La Bằng. Ở xa xa là những đồi trà cao trập trùng. Nếu bạn là người thích sự mộc mạc và muốn thử các gu vị trà đằm hơn, trà La Bằng hay trà các vùng đất khác pha bằng chất gốm này là một lựa chọn tuyệt vời.

Ấm thuỷ tinh – Mãn nhãn nhưng dễ mất nhiệt

Ấm thủy tinh có mật độ chất liệu cao nhất trong các loại chất liệu kể ra trong bài này. Vậy nên bề mặt trơn nhẵn, không có các “lỗ chân lông” (khí khổng) như gốm mộc. Nhờ vào việc không hấp thụ bất kỳ thành phần nào của trà, nên dòng ấm thuỷ tinh có khả năng tái hiện hương vị trà một cách nguyên bản nhất.

Thuỷ tinh còn trong suốt, nên cho phép chúng ta quan sát trực tiếp màu nước trà. Cũng như nhìn cánh trà nở dần dần trong nước. Đối với một số dòng trà dạng búp non cao cấp, thì búp trà còn “nhảy múa” trong nước. Như mình hay pha các dạng trà này trong ly hoặc ấm thuỷ tinh để vừa thưởng vị, vừa thưởng hình trực quan.

Tuy nhiên, thủy tinh có nhược điểm là khả năng giữ nhiệt kém, nước nguội nhanh so với các vật liệu khác. Nếu mà bạn chọn cách pha nhanh thì không sao. Tức là hãm ngắn, khoảng vài chục giây, thì ấm thủy tinh đáp ứng rất tốt.

Nhưng mà thích kiểu dùng nhiều trà và hãm lâu, trong giới nghiện trà hay gọi là trà “cắm tăm”. Thì pha trong ấm thuỷ tinh có thể sẽ không đủ độ đậm như bạn mong muốn vì nhiệt độ hạ nhanh, không đẩy được hết nội chất của trà ra nước.

Ấm kim loại – Độc lạ nhưng khó dùng

Trong số các loại vật liệu ấm pha trà kể ra đây, thì chắc kim loại là loại mà bản thân mình ngại dùng nhất. Lý do là nặng và nóng. Ấm cầm nặng tay, khả năng truyền nhiệt tốt nên quai hay nắp thường sẽ rất nóng. Có quấn thêm vải để cách nhiệt thì cũng bất tiện mà cầm cũng vẫn thấy nóng. Nên khi thao tác pha trà thì cảm giác hơi gượng gạo.

Trong số các kim loại dùng để làm ấm pha trà thì ấm bạc chắc là đắt nhất. Bạc có khả năng làm mềm nước, khử mùi lạ và không tạo ra phản ứng hóa học với trà. Nên trong giới chơi trà thì khi đun nước có người thả vài miếng bạc vào nồi đun.

Tác dụng này là có thật nhé, nhưng rất nhỏ. Nếu bạn là người thích cầu toàn, và muốn nâng cấp trải nghiệm trà dù chỉ rất nhỏ thì có thể áp dụng việc dùng ấm bạc để pha trà hay đun nước. Cá nhân mình thấy ấm bạc để pha trà thì sẽ tiện hơn.

Ấm bạc còn có một tác dụng nữa là gây ấn tượng mạnh. Kiểu như bạn muốn gây ấn tượng với khách hàng hay bạn bè thì có thể dùng. Trong văn hoá nước ta thì bạc là dạng kim loại có giá trị, có tác dụng trừ độc, trừ tà và đem lại may mắn. Nhược điểm của ấm bạc là rất khó bảo quản, dễ bị oxi hóa làm “đen” bề mặt.

Ấm gang có khả năng giữ nhiệt rất tốt, thường được dùng để đun nước, nhưng không được khuyến khích để pha trực tiếp lục trà vì nhiệt độ quá cao sẽ làm trà bị đắng, nồng và cháy trà. Ngoài ra, gang có thể bị rỉ sét nếu không được bảo dưỡng đúng cách.

Thép không gỉ (Inox) là chất liệu phổ biến trong các ấm trà hiện đại. Một nghiên cứu khoa học công bố vào năm 2024 đã so sánh ảnh hưởng của thép không gỉ, thủy tinh, sứ, gốm và silica gel đến hàm lượng chất chống oxy hóa catechin và cảm quan trà xanh.

Kết quả cho thấy chất liệu ấm có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng giải phóng và cảm nhận vị umami (vị ngọt thanh tự nhiên của axit amin) của người thưởng trà, trong đó ấm gốm cho kết quả tối ưu nhất về vị umami. Tuy nhiên, nếu dùng các loại ấm thép không gỉ thông thường kém chất lượng, các ion kim loại tự do có thể phản ứng với chất tannin trong trà, làm biến đổi hương vị vốn có.

—

Dù bạn chọn chất liệu nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự phù hợp với gu thưởng trà cá nhân của mình. Tại Danh Trà, với truyền thống 4 thế hệ làm nghề, chúng tôi luôn chuẩn bị sẵn các mẻ trà xanh Thái Nguyên được thu hái thủ công, sao mới mỗi tuần từ vùng lõi Tân Cương và La Bằng.

Trà sạch VietGAP, không tẩm ướp tạp chất, sẵn sàng kết hợp với mọi chất liệu ấm mà bạn chọn. Ghé ngay website danhtra.com để chọn cho mình dòng trà hợp gu nhất nhé!

Nguồn bài viết: Bí quyết chọn âm pha trà Thái Nguyên chuẩn vị: Sứ, Gốm hay Thủy Tinh?

Trà Thái Nguyên là gì? Nguồn gốc vùng chè đặc sản

Cái tên Trà Thái Nguyên (hay chè Thái Nguyên) được dùng để chỉ dòng trà xanh đặc sản danh tiếng của tỉnh Thái Nguyên. Dù Việt Nam có hơn 30 tỉnh thành trồng và chế biến trà xanh, thế nhưng hương vị thơm nồng, tiền chát hậu ngọt sâu lắng của Trà Xanh Thái Nguyên vẫn luôn đứng đầu và được ưa chuộng nhất.

Cây trà bắt đầu bén rễ tại vùng đất Thái Nguyên vào những năm 1920, dưới thời kỳ Pháp thuộc. Người dân xã Tân Cương (Thái Nguyên) đã lặn lội sang Phú Thọ để xin cây trà giống từ trạm nghiên cứu của người Pháp về canh tác.

Nhờ hợp với khí hậu và thổ nhưỡng đồi thấp đặc trưng, những cây trà giống mang về trồng tại xã Tân Cương đã cho ra đời dòng trà thành phẩm có hương thơm nồng nàn như cốm non, vị lại đậm đà hiếm thấy. Vào năm 1935, trong cuộc đấu xảo tại Hà Nội quy tụ hàng trăm loại trà từ khắp mọi miền, dòng trà xanh Tân Cương Thái Nguyên đã xuất sắc giành giải nhất.

Kể từ đó, câu ca “Chè Thái, Gái Tuyên” ra đời như một lời khẳng định: Đã muốn thưởng trà ngon thì nhất định phải chọn chè của vùng đất Thái Nguyên.

Thực trạng vấn nạn Trà Thái Nguyên giả tại TP.HCM

Hiện nay, nước ta có đến 34 tỉnh thành trồng trà, nhưng khi dạo quanh các chợ hay cửa hàng tại TP.HCM, đại đa số sản phẩm được bày bán đều gắn mác “Trà Đặc Sản Thái Nguyên”. Vậy lượng trà xanh khổng lồ từ hơn 20 tỉnh thành còn lại đã đi đâu? Một phần được xuất khẩu, phần còn lại được trà trộn, đóng gói tinh vi dưới danh nghĩa trà Thái Nguyên để tiêu thụ trong nước.

Ngay tại Hà Nội – thành phố tiếp giáp với Thái Nguyên – mà vấn nạn trà giả, trà tẩm ướp hóa chất còn được Đài Truyền hình Việt Nam (VTV) phản ánh liên tục trong các phóng sự điều tra.

Vì vậy, tại một thị trường cách xa thủ phủ trà cả nghìn cây số như TP.HCM, lượng trà không chính gốc, trà cũ, trà kém chất lượng chắc chắn còn phức tạp hơn rất nhiều. Để mua được đúng gu trà Bắc chuẩn vị, cánh trà xanh đều, nước trong không bị đỏ, người tiêu dùng tại TP.HCM cần tìm đến đúng những nhà cung cấp chính gốc – những đơn vị sở hữu vườn chè riêng, xưởng sản xuất trực tiếp và có truyền thống làm nghề lâu năm.

Đại lý sản xuất và phân phối Trà Thái Nguyên uy tín tại TP.HCM

Nếu bạn đang tìm kiếm địa chỉ mua Trà Thái Nguyên tại TP.HCM để thưởng thức tại gia, làm quà biếu tặng cao cấp hoặc nhập số lượng lớn kinh doanh, Danh Trà chính là điểm đến đáng tin cậy.

Chúng tôi tự hào là gia đình có 4 thế hệ truyền thống gắn bó bó với nghề trồng và chế biến trà. Tất cả các sản phẩm của Danh Trà đều được kiểm soát nghiêm ngặt từ khâu chăm sóc, hái tay đến khâu sao vò:

• Các dòng trà cao cấp & thượng hạng: Được thu hái trực tiếp từ 2 vùng nguyên liệu tốt nhất Thái Nguyên là Tân Cương và La Bằng (vùng chè có nguồn nước suối tự nhiên từ núi Tam Đảo giúp trà có vị ngọt hậu rất sâu).

• Các dòng trà phổ thông, trà quán nước: Được tuyển chọn từ vùng nguyên liệu chuẩn của huyện Đại Từ và Phú Lương, đảm bảo hương vị đậm đà, kinh tế.

Bảng giá Trà Xanh Thái Nguyên mới nhất tại TP.HCM

Danh Trà xin gửi đến quý khách hàng bảng báo giá chi tiết các dòng trà xanh Thái Nguyên được phân phối trực tiếp tại khu vực TP.HCM:

1. Các dòng trà Thái Nguyên từ phổ thông đến cao cấp

2. Các dòng trà Thái Nguyên thượng hạng (Hái tay thủ công)

Đối với các dòng trà đắt giá nhất của vùng chè Thái Nguyên dưới đây, Danh Trà áp dụng quy trình sao tay thủ công bởi các nghệ nhân lành nghề, cánh trà nhỏ mịn như móc câu và cho hương thơm cốm non tinh khiết tuyệt đối.

• Trà Móc Câu Thái Nguyên: (Giá dao động từ 150.000 đến 500.000 VND/kg) – Cánh trà xoăn chặt như lưỡi câu, nước xanh vàng mật ong, vị chát thanh thoát.

• Trà Nõn Lửng Thái Nguyên: (Giá dao động từ 450.000 đến 600.000 VND/kg) – Thu hái theo quy chuẩn 1 tôm 2 lá non, vị ngọt hậu rất bền.

• Trà Nõn Tôm Tân Cương: (Giá dao động từ 600.000 đến 1.800.000 VND/kg) – Thu hái 1 tôm 1 lá non từ sáng sớm. Nước trà xanh trong, hương cốm ngào ngạt, hậu ngọt sâu trong cổ họng.

• Trà Đinh Thượng Hạng (Trà Đinh Ngọc): (Giá dao động từ 2.900.000 đến 5.500.000 VND/kg) – Đỉnh cao của văn hóa trà Việt. Chỉ hái duy nhất 1 đinh (búp trà chưa nở). Vị trà thanh lịch, tinh tế, hương thơm quý phái, thích hợp làm quà tặng ngoại giao cao cấp.

Ưu đãi đặc biệt tại TP.HCM: Đăng ký nhận mẫu thử trà miễn phí hoặc nhận báo giá sỉ cho đại lý/quán nước qua Hotline/Zalo: 0867786079.

Chính sách mua hàng và giao hàng hỏa tốc tại TP.HCM

Hiểu được nhu cầu muốn nhận trà nhanh của khách hàng tại khu vực phía Nam, Danh Trà tối ưu quy trình vận chuyển từ xưởng sản xuất vào kho TP.HCM liên tục mỗi tuần, cam kết trà luôn là mẻ mới nhất:

• Giao hàng hỏa tốc 2h: Hỗ trợ ship nhanh bằng Grab/Lalamove trong nội thành TP.HCM (Quận 1, Bình Thạnh, Thủ Đức, Gò Vấp, Tân Bình…) ngay sau khi chốt đơn.

• Thử trà trực tiếp: Khách hàng có thể đến trực tiếp địa chỉ showroom tại TP.HCM để thử vị, ngửi hương cánh trà trước khi quyết định mua.

• Cam kết hoàn tiền: Hoàn tiền 100% hoặc đổi trả miễn phí nếu trà bị ẩm mốc, đỏ nước, hoặc không đúng chất lượng như cam kết.

Thông tin liên hệ Danh Trà tại TP.HCM

Quý khách có thể đặt mua hàng trực tiếp hoặc nhận tư vấn dòng trà hợp gu nhất qua các kênh sau:

• Showroom/Kho hàng TP.HCM: 201/19 Nguyễn Xí, Phường Bình Thạnh, TP.HCM

• Hotline/Zalo tư vấn 24/7: 08767786079

• Website chính thức: danhtra.com

• Shopee / TikTok Shop:

Nguồn bài viết: Nhà Sản Xuất Trà Thái Nguyên Tại TP.HCM

Trước khi đi sâu vào lịch sử vùng trà Thái Nguyên, lịch sử tự nhiên và văn hóa chỉ ra rằng Việt Nam nằm trong vành đai nguồn gốc nguyên thủy của cây chè (Camellia sinensis).

Theo các thuyết về nguồn gốc cây trà, thì “gốc” của cây trà có thể nằm ở khu vực giao của Myanmar, Tây Tạng và Vân Nam. Hoặc nhận định khác thì đâu đó ở khu vực Vân Nam, Tứ Xuyên và Quý Châu (đều thuộc Trung Quốc).

Gốc trà nằm chính xác ở đâu chưa rõ. Nhưng gần như chắc chắn Việt Nam thuộc khu vực nguồn gốc nguyên thuỷ này. Bằng chứng đến từ quần thể trà hoang dã ở các khu vực Tây Bắc. Chẳng hạn như các loại trà móng rồng, trà tiên hay trà rừng. Cũng như những cây trà “cao cổ” (trà cổ thụ mọc cao trong rừng) hàng chục mét trong rừng. Đến ở Thái Nguyên cũng có một số những cây trà cao cổ này.

Về mặt tiêu dùng và sử dụng, thì người Việt đã uống trà từ xa xưa. Xa bao lâu thì khó xác định rõ vì ít có ghi chép rõ ràng. Bằng chứng xa nhất là người viết tìm được là một ghi chép cổ có nhắc về trà ở núi Hành Sơn từ thế kỷ thứ 9. Có ghi là trà sản xuất ở núi này (tỉnh Hồ Nam, Trung Quốc ngày nay), được bán khắp nơi. Có ghi rõ là bán xa xôi đến tận Giao Chỉ, và người Giao Chỉ có dùng.

Khi nhắc về trà thì thường hay nhắc đến Trà Mã Cổ Đạo. Tuyến đường thông thương trao đổi trà – ngựa nối giữa Vân Nam và Tây Tạng. Thế nhưng ít ai biết là từ Vân Nam còn có một con đường giao thương về Việt Nam. Gọi là Cổ đạo Điền Việt. Nhóm hàng trao đổi chủ yếu đó là trà, muối, lâm sản và vải vóc.

Với nguồn tài nguyên trà hoang dã tự nhiên ở vùng núi phía Bắc. Và với lịch sử tiêu dùng cũng như giao thương lâu đời, thì có thể nói Việt Nam đã sớm hình thành một nền văn hóa trà riêng.

2. Cách mạng trà thời Pháp thuộc

Trước năm 1882 thì hoạt động sản xuất trà tại Việt Nam mang tính tự phát, phân tán nhỏ lẻ ở các khu vực vùng trung du cũng như núi cao.

Khi chính quyền thuộc địa Pháp thiết lập bộ máy bảo hộ ở nước ta. Thì người Pháp bắt đầu tái cấu trúc ngành trà theo phương thức công nghiệp hóa. Bằng việc đưa vào máy móc và thành lập các đồn điền lớn như Société Chaffanjon (đồn điền Tình Cương, Phú Thọ thành lập năm 1890) hay Trạm Thí nghiệm Nông nghiệp Phú Hộ (năm 1918).

Tuy nhiên, các tài liệu lưu trữ thuộc địa thường ghi chép người Pháp có vai trò “khai hóa” và “nâng tầm” ngành trà của Việt Nam. Trong khi nghiên cứu lịch sử kinh tế đương đại đã cho góc nhìn khách quan hơn về giai đoạn này.

Bất chấp các chính sách và sự kiểm soát của chính quyền thực dân. Tác nhân thực sự biến vùng Trung du (như Phú Thọ và Thái Nguyên) trở thành những vùng trà lớn không đến từ dòng vốn của người Pháp.

Mà đến từ phong trào di dân tự phát và sự mở rộng “bất hợp pháp” (theo luật thuộc địa xưa) của người nông dân Việt Nam. Chẳng hạn như vùng trà Thái Nguyên, khởi nguồn từ Tân Cương, cũng là do người dân tự khởi xướng và hình thành.

Chính những người nông dân bản xứ, bằng việc tự lập các “đồn điền” quy mô nhỏ. Rồi tự bỏ công sức (theo kiểu hộ gia đình), để khai khẩn các vùng đồi hoang. Rồi chính họ tự lực thúc đẩy sản lượng trà tăng trưởng vượt bậc trong suốt hai thập kỷ (1920-1940).

3. Lịch sử vùng trà Thái Nguyên

Về mặt lịch sử, thì xã Tân Cương có thể được xem là “cái nôi” của nguyên một vùng trà Thái Nguyên danh tiếng. Vào đầu những năm 1920s là giai đoạn cực thịnh của phong trào trồng trà. Theo truyền khẩu thì ở Tân Cương có cụ Vũ Văn Hiệt (thường gọi là ông Đội Năm) cũng đã lặn lội sang Phú Thọ, để xin cây trà giống và mang về trồng tại những vùng đồi thấp của Tân Cương.

Nhờ hợp khí hậu cũng như thổ nhưỡng địa phương, cây trà phát triển rất tốt. Riêng cụ Hiệt nổi tiếng với thương hiệu riêng là trà “Con Hạc”. Trà của cụ từng đoạt giải cao trong một cuộc đấu xảo tại Hà Nội năm 1935, giúp thương hiệu trà Tân Cương nổi danh ở trong và ngoài nước.

Không chỉ tập trung phát triển thương hiệu riêng. Cụ Hiệt còn hỗ trợ kỹ thuật canh tác và chế biến. Cây trà không chỉ trồng ở mỗi Tân Cương, mà lan sang các khu vực khác của tỉnh Thái Nguyên. Tạo nên danh tiếng đặc sản trà Thái Nguyên, hay có một thời gian là Bắc Thái (do đổi tên).

Mô hình lúc bấy giờ cũng tương tự như ở Phú Thọ, đó là hộ gia đình. Vẫn là thành viên của mỗi gia đình sẽ thực hiện các công đoạn từ canh tác cho đến chế biến. Và chính mô hình này vẫn còn tồn tại đến tận ngày nay.

4. Sau “Đổi Mới”

Sau giai đoạn gián đoạn do chiến tranh (1945–1975) khiến các đồn điền cũ bị tàn phá và ít được chăm sóc, thì ngành trà đã từng bước hồi phục. Từ sau công cuộc Đổi Mới vào năm 1986, thì ngành trà Việt Nam đã bứt phá trở thành nước xuất khẩu lớn thuộc top đầu thế giới.

Riêng dòng trà Thái Nguyên lại có thiên hướng phục vụ thị trường nội địa hơn là xuất khẩu. Vì người Việt chuộng nhóm trà xanh hơn, còn trà đen thường sẽ chiếm tỷ trọng chính về mặt xuất khẩu. Vùng trà Thái Nguyên cũng hướng tới phân khúc “đặc sản”, thay vì chọn chọn hướng đi cạnh tranh về mặt giá cả để chiều lòng khách hàng nước ngoài.

5. Di sản phi vật thể

Trải qua bao thăng trầm của lịch sử, vùng trà Tân Cương ngày nay không chỉ là một “đất trà” đơn thuần, mà đã dần được xem là một “biểu tượng văn hóa” của Việt Nam.

Vào năm 2023, thì Tân Cương được nhà nước chính thức công nhận: Tri thức trồng và chế biến chè Tân Cương được công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia. Và có 12 cây chè cổ thụ tại Tân Cương đã được công nhận là “Cây di sản Việt Nam”.

Nguồn bài viết: Lịch sử vùng “đệ nhất danh trà” Thái Nguyên

Lục trà lài (hay trà nhài) là loại trà được tạo nên từ sự kết hợp giữa lục trà (hay còn có tên gọi khác là “trà xanh”) và hoa lài tươi theo phương pháp ướp hương thủ công truyền thống. Thức uống này sở hữu hương thơm thanh khiết của hoa tự nhiên quyện cùng vị chát dịu, hậu vị ngọt sâu đặc trưng của lá trà Camellia sinensis.

Lục trà lài được xếp vào nhóm ‘trà tái chế’. Tái chế ở đây không phải là sử dụng trà cũ hay trà bỏ đi để làm thành trà lài. Tái chế có ý nghĩa là “chế biến thêm một lần nữa”. Tức là cách chế biến trà dựa trên một nền tảng trà đã thành phẩm.

Nền tảng trà thành phẩm (trà nền) được sử dụng thường là trà xanh sấy khô (lục trà). Rồi áp dụng kỹ thuật ủ hương (ướp trà với hoa) để trà hấp thụ hương tự nhiên của hoa lài tươi. Để rồi tạo nên một hương vị có thức uống độc đáo mang hương vị đan xen của trà lẫn hoa, hay người xưa có câu là “trà dẫn hương hoa, hoa tăng vị trà”.

Tuy nhiên, hiện nay thì phần lớn lục trà lài có trên thị trường là dòng ướp bằng hương liệu nhân tạo. Loại này có giá thành hợp lý, nồng độ mùi thơm lại hợp với pha chế. Còn dòng lục trà lài ướp hương hoa thật sẽ ít gặp hơn. Đồng thời giá thành cũng rất cao, và hợp với việc thưởng trà hơn là pha chế.

Các loại trà ướp hương như lục trà lài thường sẽ là dòng trà bán chạy nhất trong các nhóm trà. Đặc biệt là ở Trung Quốc và Việt Nam. Lý do đó là thơm và rẻ. Ở Nhật thì họ cũng có một một loại trà “ướp hương” cũng bán chạy hàng đầu, đó là “trà gạo rang”.

Tùy thuộc vào từng địa phương, tên gọi có thể thay đổi giữa “lài” (phổ biến ở miền Nam) và “nhài” (phổ biến ở miền Bắc). Sự khác biệt này hoàn toàn thuộc về ngôn ngữ vùng miền, không làm thay đổi chất lượng trà hay nguyên lý ướp hoa gốc.

2. Nguồn gốc & lịch sử trà ướp hoa lài

Lục trà lài phải có lịch sử kế thừa và phát triển xuyên suốt hơn 1000 năm.

2.1. Sự du nhập của hoa lài

Hoa lài (Jasminum sambac) không phải là cây bản địa của Việt Nam. Mà có nguồn gốc từ Nam Á, có thể là từ Ấn Độ. Cây hoa nhài mà được du nhập đến một số quốc gia Đông Nam Á qua Con đường tơ lụa trên biển vào khoảng thế kỷ thứ 3. Nên có thể cây hoa lài đã xuất hiện ở nước ta vào khoảng thời gian này. Vì Việt Nam ta, hay Giao Chỉ khi xưa, là một trong những điểm đến quan trọng của tuyến đường giao thương hàng hải này.

Hoa lài là một loài hoa cao quý và đã từng xuất hiện trong thơ ca từ thời nhà Trần – Lê (từ thế kỷ 14). Thậm chí là thời vua Minh Mạng thì hoa lài còn được chọn là một trong những sản vật của đất nước. Và được khắc hình lên Cửu Đỉnh.

2.2. Nghệ thuật ướp hoa lài

Nghệ thuật ướp trà với hoa lài được cho là ra đời vào thời nhà Tống (Trung Quốc). Đặc biệt là vùng Phúc Châu, từ xưa đến nay thì khu vực này luôn được xem là thủ phủ của trà lài.

Tài liệu xưa từ thời nhà Tống đã có mô tả quy trình ướp lài: Hái những bông hoa đang hé nửa, chưa nở hết để giữ trọn vẹn hương khí, tùy lượng trà mà phối trộn. Tỷ lệ phối trộn “ba phần trà, một phần hoa” đã được thiết lập từ thời kỳ này. Và vẫn được áp dụng cho đến tận ngày nay.

Đến thời nhà Thanh (Trung Quốc) thì trà lài bước vào thời kỳ hưng thịnh bậc nhất. Trà hoa lài Phúc Châu trở thành trà cống phẩm vào khoảng giữa thế kỷ 19. Từ Hi Thái Hậu là người có sở thích đặc biệt với loài hoa này. Thậm chí bà còn quy định không ai được được cài hoa nhài lên tóc.

3. Nghệ thuật ướp lục trà lài

Kỹ thuật ướp trà lài không đơn giản là trộn trà với hoa. Triết lý của việc này chính là “trà dẫn hương hoa, hoa tăng vị trà”. Có nghĩa là dùng trà làm một nơi trú ngụ cho hương hoa, còn hương hoa sẽ đóng vài trò tô điểm cho vị trà.

Quá trình này là sự kết hợp giữa cơ chế vật lý rất đơn giản, đó là lá trà khô hấp thụ tinh dầu và thành phần hóa học tạo hương. Qua đó tạo nên sản phẩm đặc biệt, đó là những cánh trà nhìn rất đỗi bình thường, không thấy hoa ở đâu. Nhưng ngửi thôi mà cứ ngỡ đang cầm trên tay cả nắm hoa mới nở.

Quy trình chế biến lục trà lài bao gồm những bước sau:

3.1. Sơ chế trà nền

Đây là các bước xử lý lục trà hay trà xanh thành phẩm trước khi ướp. Trà được sàng sảy để loại bỏ tấm cám, nhặt bỏ cọng và lá già. Đây là những thành phần trà ngậm hương kém. Công đoạn này cũng giúp tách rời và làm tơi trà để dễ hấp thụ hương hoa hơn.

3.2. Xử lý hoa tươi

Hoa lài phải hái vào thời điểm thích hợp, thường là 2-4 giờ chiều. Chỉ chọn những bông mới nở hơi hé. Vì khi đến tối thì hoa mới bắt đầu nở đều và bắt đầu tỏa hương mạnh nhất. 

3.3. Ủ hương

Đây là công đoạn quan trọng nhất. Trà và hoa được trộn đều theo một tỷ lệ nhất định. Quy chuẩn thường là 1 phần hoa với 3-4 phần trà. Tức là một kg trà sẽ ướp với khoảng 3-4 lạng hoa (cho mỗi lần ủ) mà thôi.

Vì lá trà có một giới hạn “ngậm hương” nhất định cho mỗi lần ủ. Nên chỉ dùng một lượng hoa vừa đủ cho mỗi lần, dùng thật nhiều hoa cũng không khiến trà thơm hơn mà còn có nguy cơ bị úng.

Muốn thơm hơn thì ủ nhiều lần. Loại ngon thường sẽ ướp khoảng 3-5 lần. Tức là 1kg trà sẽ tốn khoảng 1 đến 1.5kg hoa. Loại hảo hạng có thể được ướp đến 10 lần. Hương hoa có thể nói là ngấm tới tận “xương tuỷ”.

Một số bên họ thường hay phóng đại lượng hoa và số lần ướp cho trà của họ. Thế nhưng mọi loại trà đều có một ngưỡng ướp nhất định. Khó mà uớp thơm hơn được nữa.

3.4. Thông hoa

Trong quá trình ủ thì nhiệt độ và độ ẩm của đống trà tăng lên. Người làm trà sẽ đảo trộn để giải phóng nhiệt và hơi ẩm. Việc này tránh làm trà bị hôi.

Đồng thời cung cấp oxy cho hoa tiếp tục tỏa hương. Mặc dù đã hái lìa khỏi cành, nhưng hoa lài cũng như các loài hoa khác là vẫn đang còn “sống”. Nên hoa cần oxy để tiếp tục tổng hợp và toả hương cho đến lúc kiệt quệ.

3.5. Tách hoa

Sau khi hoa đã nhả hết hương và hoàn toàn “kiệt sức” và khô đi. Người làm trà sẽ sàng tách hoa đã ủ ra khỏi trà. Phần hoa được tách ra này thường sẽ được tận dụng bằng cách sấy khô. Sau đó hoa khô được bán để làm “trang trí” cho các loại trà lài ướp hương liệu.

Thông thường thì trà lài thật sự cao cấp sẽ không thấy cánh hoa lẫn cùng với trà. Vì cánh hoa khô thực chất chỉ mang tính trang trí, thường hay thấy ở trà lài tự nhiên loại khá hoặc trà ướp hương liệu mà thôi.

3.6. Sấy trà

Trà sau khi hấp thụ hương ẩm sẽ được sấy khô ở nhiệt độ thích hợp. Công đoạn này thường là khó nhất trong tất cả các công đoạn. Vì trà cần được làm khô, nhưng quan trọng là không được làm mất đi hương thơm đã hấp thụ ở bước ủ hương.

Nhiệt độ nhẹ này đủ để hơi nước bốc hơi từ từ từ trong lõi cánh trà ra ngoài. Nhưng không quá nóng và đạt đến điểm bay hơi của các hợp chất mùi thơm. Qua đó giúp giữ cấu trúc tinh dầu hoa ở lại bên trong cấu trúc xốp của lá trà.

Trà sau khi sấy chỉ mới hoàn thành một lượt ủ. Trà đã thơm và có thể bán ngay rồi. Nhưng loại ngon thì phải ủ rồi sấy thêm ít nhất vài vòng nữa, thì hương mới sâu và pha được nhiều nước.

4. Cách pha lục trà lài

Để pha lục trà lài ngon thì nên dùng nước khoảng 80 đến 85 độ C. Tránh tuyệt đối việc dùng nước sôi 100 độ đổ thẳng vào trà vì sẽ làm “cháy” các chất tạo hương. Lại khiến trà bị đục và mất độ tươi.

4.1. Cách pha thưởng thức hằng ngày

• Tỷ lệ: tỷ lệ 1:50. Ví dụ như 10g trà dùng cho 500ml nước.

• Nhiệt độ nước lý tưởng: 80°C đến 85°C (Nếu nước sôi, hãy mở nắp ấm đợi khoảng 3-5 phút cho hạ nhiệt).

• Cách pha: không nên tráng trà vì có thể vô tình bỏ đi nhiều tinh dầu hoa. Khi pha thì bạn đổ một ít nước đầy khoảng 1/3 ấm. Có thể lắc nhẹ ấm để lá trà ngấu nước. Sau đó đợi tầm 10s rồi đổ nước đầy ấm. Hãm tầm 1-3 phút là có thể rót ra thưởng thức. Trà càng non, càng ủ hương nhiều thì hãm ngắn (khoảng 1 phút). Trà càng già, thì hãm dài hơn.

4.2. Cách ủ trà ứng dụng trong pha chế (trà trái cây hay trà sữa)

• Tỷ lệ cốt trà: tỷ lệ 1:25 cho trà sữa, hay 1:40 cho trà trái cây. Ví dụ pha trà sữa thì 100g lục trà lài cho 2.5l nước. Trà trái cây thì 100g cho 4 lít nước. Đây là tỷ lệ đậm vừa, có thể gia giảm nếu muốn đậm hơn hay nhẹ hơn.

• Nhiệt độ nước lý tưởng: 80°C đến 85°C. Nên dùng nhiệt kế mỗi lần pha mẻ lớn.

• Cách pha: không nên tráng trà vì có thể vô tình bỏ đi nhiều tinh dầu hoa. Khi pha thì bạn đổ một ít nước đầy khoảng 1/3 dụng cụ pha (ca hoặc ấm lớn). Dùng muống pha chế khuấy và nhấn trà nhẹ để tất cả các lá trà ngấm đều nước. Sau đó mới rót đủ lượng nước để ủ cốt trà.

• Thời gian hãm: nên hãm trà trong khoảng 5-6 phút thôi. Dạng lục trà lài pha chế thường sẽ ướp hương liệu, nên tinh dầu hương lài chỉ nằm ở trên bề mặt lá trà mà thôi. Hãm thời gian ngắn là đủ để phần hương này tan vào nước. Đồng thời hạn chế chát trà.

5. Cách phân biệt trà lài ướp hoa tự nhiên và trà lài hương liệu

5.1. Kiểm tra bao bì

Đây là cách nhanh nhất và chính xác nhất. Theo quy định thì nếu thêm hương liệu thì nhà sản xuất bắt buộc phải ghi rõ trên bao bì.

• Trà tự nhiên: Thành phần thường sẽ ghi rõ là trà ướp hoa lài tự nhiên. Nếu kỹ hơn thì họ còn sẽ ghi rõ là dùng cốt trà gì, trà đến từ đâu và số lần ướp.

• Trà hương liệu: Thành phần sẽ có các từ như hương liệu thực phẩm, hương lài tổng hợp, thành phần tạo mùi, chất tăng hương… Nếu có dùng hoa lài khô thì như đã nói ở trên là thường chỉ mang tính chất trang trí.

5.2. Ngửi và quan sát lá trà khô

• Ngửi mùi: trà ướp hoa thật thường có mùi thơm tự nhiên, thanh khiết và không gây khó chịu. Áp mũi ngử vào thật sâu sẽ chỉ thấy thơm mát và không khó chịu. Nếu mùi thơm nồng đến mức hắc và xộc lên mũi, thậm chí là chưa mở túi đã thấy thoáng mùi lài, thì khả năng cao là trà hương liệu.

• Dùng tay bốc: thử dùng tay bốc một nắm trà khô rồi bỏ lại vào túi. Nếu tay bị lưu lại mùi thơm rõ rệt, dùng nước rửa vẫn còn mùi, thì rất có thể là trà tẩm hương liệu. Trà ướp hoa tự nhiên vẫn có lưu mùi trên tay, nhưng một chốc là hết.

• Dùng giấy thấm: lấy một tờ giấy trắng như giấy A4, cho lá trà khô vào, bọc kín và dùng tay bóp, vò, chà xát mạnh. Mở giấy ra, nếu thấy vết dầu mỡ hoặc đốm màu thì chứng tỏ có hương liệu hóa học và có cả bột màu.

5.3. Pha trà và quan sát

• Pha nước lạnh (nhiệt độ phòng): Pha trà với nước lạnh, để khoảng 5 phút. Trà ướp tự nhiên gần như không có màu và mùi, hương trà nhè nhẹ thôi. Trà tẩm hương liệu sẽ nhanh chóng có mùi thơm rõ rệt do hương liệu dễ tan trong nước ở nhiệt độ thấp.

• Pha nước sôi: Khi đổ nước sôi vào, trà hương liệu sẽ lập tức giải phóng mùi thơm nồng nặc. Nước trà dễ bị đục, nổi bọt nhiều và đặc biệt xuất hiện một lớp váng dầu mỏng óng ánh nổi trên mặt nước.

5.4. Nếm và cảm nhận hậu vị

• Trà tự nhiên: Trong vị trà có vị hoa. Đây là đặc trưng của trà ướp hoa tự nhiên. Hãy ngậm một ngụm trà trong miệng, không nuốt vội mà dùng lưỡi đảo đều. Trà ướp tự nhiên không chỉ mỗi hương, mà còn có vị của trà lẫn vị của hoa. Nuốt xuống miệng thơm lừng mùi hoa.

• Trà hương liệu: thì mũi thì thấy thơm, nhưng nước trong miệng chỉ có vị đắng và hậu vị xơ sác của trà. Uống xong không có hậu ngọt và hương hoa bám toả.

5.5. Độ bền hương

• Trà tự nhiên: Hương thơm bền bỉ. Chất trà và hoa có thể duy trì qua nhiều lần pha, tuỳ theo cốt trà và số lần ướp. Độ đậm hương giảm từ từ, chứ không rất thơm rồi bỗng nhiên mất hảng ở nước sau.

• Trà hương liệu: Lần pha đầu tiên mùi rất nồng. Nhưng sang lần các lần pha kế tiếp thì hương trôi tụt rõ rệt. Thậm chí mất hẳn hương vị. Nước trà trở nên nhạt như nước lọc.

Nguồn bài viết: Lục Trà Lài (Trà Nhài): Lịch sử, công dụng & cách pha ngon

Chính vì vậy, cây trà ở mỗi vùng sẽ sinh trưởng trong những điều kiện tự nhiên khác biệt. Điều này khiến cho danh trà đến từ mỗi địa danh lại mang một nét đặc trưng riêng biệt về cả hương lẫn vị. Hãy cùng Danh Trà khám phá 5 vùng trà đặc sản Thái Nguyên nổi tiếng nhất mà bất kỳ người yêu trà nào cũng nên biết.

Vùng trà Tân Cương – Đệ nhất danh trà Thái Nguyên

Trà Tân Cương Thái Nguyên từ lâu đã sở hữu độ nổi tiếng không phải bàn cãi. Nơi đây được giới thưởng trà công nhận là vùng trà ngon và danh tiếng bậc nhất của tỉnh nhờ hai yếu tố cốt lõi: lịch sử lâu đời và hương vị thượng hạng.

Về lịch sử, xã Tân Cương chính là cái nôi trồng trà đầu tiên tại Thái Nguyên. Vào đầu những năm 1920, cụ Vũ Văn Hiệt (thường gọi là Đội Hiệt) đã lặn lội đem cây giống trà từ Phú Thọ về trồng tại những vùng đồi thấp của Tân Cương.

Nhờ hợp khí hậu và thổ nhưỡng, cây trà phát triển vượt trội. Riêng cụ Hiệt nổi tiếng với hiệu trà “Con Hạc”, từng đoạt giải cao trong cuộc đấu xảo tại Hà Nội năm 1935, giúp thương hiệu trà Tân Cương vang danh trong và ngoài nước.

Về hương vị, trà Tân Cương sở hữu độ ngọt hậu thuộc hàng cao nhất. Nước trà có vị chát dịu, bùi béo ngậy, hậu vị ngọt sâu kết hợp với hương cốm nồng nàn quyến rũ.

Trà Tân Cương đúng nghĩa “đắt mà xắt ra miếng”, giá thành tuy cao hơn các vùng khác nhưng chất lượng luôn ở hàng đỉnh cao. Hiện nay, các dòng sản phẩm đắt giá nhất của Danh Trà như Trà Nõn Tôm, Trà Móc Câu, Trà Đinh Ngọc đều được thu hái thủ công từ vùng lõi Tân Cương này.

Vùng trà La Bằng – Hương vị đượm đà dưới chân núi Tam Đảo

Nếu Tân Cương đại diện cho vị ngọt thanh lịch thì La Bằng lại là cái tên được những người sành trà có gu mạnh săn đón. La Bằng là một xã thuộc huyện Đại Từ, nằm ngay dưới chân dải núi Tam Đảo hùng vĩ. Nhiều vườn trà nơi đây được tưới mát quanh năm bằng nguồn nước suối tự nhiên chảy từ trên núi xuống.

Nhờ điều kiện vi khí hậu đặc biệt này, trà La Bằng mang một tính chất đặc trưng mà người ta thường gói gọn trong một chữ: “Đượm”.

Trà La Bằng đượm cả trong hương lẫn vị. Nhấp một ngụm, vị trà đậm đà xốc thẳng lên mũi, mang lại cảm giác “tê” và vô cùng sảng khoái cho khoang miệng. Sau khi uống, cổ họng hơi khô nhẹ nhưng ngay sau đó là vị ngọt hậu lưu luyến mãi không tan.

Trà khí của La Bằng rất mạnh, thích hợp cho những ai thích uống trà đặc kiểu “cắm tăm”. Đây cũng là vùng nguyên liệu truyền thống mà gia đình Danh Trà đã canh tác qua nhiều thế hệ để giữ nguyên gu trà đậm đà, mạnh mẽ cho khách hàng.

Một số dòng trà như trà Long Vân đều có sử dụng trà đến từ vùng đất này.

Vùng trà Hoàng Nông – Viên ngọc thô dưới chân núi Tam Đảo

Nằm ngay sát vách La Bằng và cũng tọa lạc dưới chân núi Tam Đảo là vùng trà Hoàng Nông. Dù có chất lượng trà cực kỳ xuất sắc, hương vị không hề kém cạnh các vùng chè nổi tiếng trên báo đài, nhưng trà Hoàng Nông lại ít được biết đến hơn do quy mô sản xuất còn nhỏ và việc làm thương hiệu địa phương chưa mạnh.

Cây trà Hoàng Nông thừa hưởng trọn vẹn địa hình và khí hậu lý tưởng của vùng núi cao, cho ra chất trà thanh sạch, nước xanh và thơm.

Bên cạnh trà ngon, Hoàng Nông còn nổi tiếng với đặc sản bưởi Diễn cực kỳ thơm. Vào mùa hoa, hoa bưởi nơi đây thường được các nghệ nhân thu hái để làm nguyên liệu ướp những mẻ trà hương bưởi tự nhiên, thơm nức lòng người.

Vùng trà Trại Cài – Danh tiếng từ chợ trà cổ xứ Đồng Hỷ

Cái tên trà Trại Cài thực chất là cách gọi chung cho trà của tất cả các xóm thuộc xã Minh Lập, huyện Đồng Hỷ, chứ không riêng gì xóm Trại Cài. Nguyên do là bởi chợ Trại Cài từ xưa đã là nơi họp chợ và giao thương trà chính của cả vùng, khiến cái tên này trở nên quen thuộc và nổi tiếng từ rất lâu.

Từ trước những năm 1960, Trại Cài đã là một trong những vùng nguyên liệu cốt lõi của Nông trường trà Sông Cầu – thương hiệu trà quốc doanh lừng lẫy một thời. Trà Trại Cài nổi tiếng với nước trà sánh, vị chát đượm đà và hương thơm bền bỉ, xứng danh là một trong những vùng trà cổ mộc tốt nhất hiện nay.

Vùng trà Khe Cốc – Ngôi sao mới với quy trình bài bản

So với các vùng trà cổ thụ hay có lịch sử trăm năm, vùng trà Khe Cốc (huyện Phú Lương) có phần trẻ tuổi hơn trong bản đồ trà ngon Thái Nguyên.

Tuy nhiên, dạo gần đây Khe Cốc đang bứt phá mạnh mẽ nhờ việc làm thương hiệu bài bản, đăng ký bảo hộ độc quyền và chỉ dẫn địa lý rõ ràng, đi kèm bao bì rất chuyên nghiệp.

Về chất lượng, trà Khe Cốc mang đầy đủ những tính chất đặc trưng của chè Bắc Thái truyền thống: vị đượm, thơm ngậy mùi nếp non, hậu ngọt sâu và đặc biệt là rất “dai nước” (pha được nhiều nước mà không bị nhạt vị).

Mua trà Thái Nguyên chính gốc các vùng nguyên liệu tại Danh Trà

Mỗi vùng trà Thái Nguyên như Tân Cương, La Bằng, Hoàng Nông, Trại Cài hay Khe Cốc đều là những mảnh ghép quý giá tạo nên thương hiệu “Đệ nhất danh trà” của Việt Nam.

Tại Danh Trà, với truyền thống 4 thế hệ làm nghề, chúng tôi tự hào mang đến cho quý khách hàng những dòng trà được thu hái trực tiếp từ các vùng nguyên liệu xuất sắc nhất như Tân Cương và La Bằng. Trà luôn được sao mới mỗi tuần, giữ trọn hương cốm tự nhiên và vị ngọt hậu đặc trưng của thổ nhưỡng Thái Nguyên.

Nếu bạn đang tìm kiếm hương vị trà chuẩn gu, sạch hoàn toàn và không tẩm ướp tạp chất, hãy liên hệ ngay với Danh Trà qua hotline hoặc ghé thăm website danhtra.com để được thử trà miễn phí và chọn dòng trà phù hợp nhất!

Nguồn bài viết: 5 Vùng Trà Thái Nguyên Nổi Tiếng Nhất