Ở Thái Nguyên có nhiều vùng trà khác nhau, mỗi vùng mỗi vẻ. Riêng trà Tân Cương thì luôn được xếp hàng đầu về mặt hương vị, đặc biệt là độ ngọt bùi luôn cao hơn các vùng trà khác cùng tỉnh.
Nhiều người sành trà cho rằng trà Tân Cương ngon là nhờ bàn tay người làm trà địa phương với kỹ thuật khéo léo cũng như “bí quyết” gia truyền. Điều này hoàn toàn đúng, nhưng thật ra chưa đủ.
Bí mật thật sự còn nằm ở một yếu tố quan trọng khác, đó là thiên nhiên. Thiên nhiên đã ban tặng cho Tân Cương một thổ nhưỡng rất riêng. Một sự kết hợp thú vị của trời đất. Của sông, của hồ và của núi.
1. Vùng trà lõi Tân Cương
Nhiều người thường nhầm lẫn giữa trà Thái Nguyên và trà Tân Cương. Trước hết bạn cần nên hiểu, Thái Nguyên là tỉnh Thái Nguyên. Còn Tân Cương chỉ là một xã thuộc tỉnh Thái Nguyên, là một trong số nhiều “tiểu vùng” (vùng trà nhỏ) của vùng trà lớn Thái Nguyên. Tân Cương cũng chính là nơi mà những đồi trà đầu tiên được khai hoang và canh tác. Nên vùng đất này không chỉ có trà ngon, mà còn là cái tên có giá trị lịch sử rất lớn.
Hiện nay thì trà Tân Cương không chỉ gói gọn trong mỗi xã Tân Cương. Nếu xét xa hơn về mặt Chỉ dẫn địa lý thì “Trà Tân Cương” sẽ bao gồm trà đến từ 6 xã: Tân Cương, Phúc Xuân, Phúc Trìu, Quyết Thắng, Thịnh Đức và Phúc Hà. Tức là chỉ trà từ 6 xã này là được gọi với cái tên thương mại là Trà Tân Cương.
Vùng trà Tân Cương ở sườn đông của dãy Tam Đảo và kề bên hồ Núi Cốc. Đây là hồ nước ngọt được hình thành từ sông Công. Nên nơi đây sở hữu một dạng vi khí hậu hiếm có. Dãy Tam Đảo giúp chắn gió nóng và giảm bức xạ.
Trong khi mặt nước rộng của hồ Núi Cốc giúp điều hòa nhiệt độ, duy trì độ ẩm và nguồn nước quanh năm. Chính sự kết hợp giữa địa hình, khí hậu, đất đai và tất nhiên là kinh nghiệm chế biến lâu đời. Đã tạo nên hương vị ngọt thơm đặc trưng khó lẫn của trà Tân Cương.
2. Chất đất
Cây trà ở Tân Cương không sinh trưởng trên nền đất thịt nặng và giữ nước lâu. Mà được trồng trên vùng đất đồi “trung du” có kết cấu tơi xốp và thoát nước tốt. Tài liệu về vùng trà Tân Cương ghi nhận nơi đây có nền đất feralitic, phù sa cổ, đá cát hoặc macma axít, với độ pH phù hợp cho cây chè.
Đất thoát nước tốt sẽ giúp bộ rễ khỏe mạnh và hấp thu các thành phần dinh dưỡng hiệu quả. Kết hợp với khí hậu mát ẩm của vùng Tân Cương. Nên cây trà có điều kiện thuận lợi hơn để tích lũy các hợp chất tạo hương và vị như axit amin, polyphenol và các chất tạo mùi hương.
3. Sông Công & hồ Núi Cốc & núi Tam Đảo
Nếu đất đồi tạo nên một nền tảng vững chắc nuôi dưỡng bộ rễ của cây trà. Thì sông Công, hồ Núi Cốc và dãy Tam Đảo lại góp phần tạo nên “vi khí hậu” hiếm có của vùng trà Tân Cương.
Độ ẩm từ lưu vực sông và hồ khiến sương sớm xuất hiện thường xuyên hơn trong những điều kiện thời tiết thích hợp. Qua đó giúp làm dịu cường độ ánh sáng buổi sáng.
Ánh sáng là yếu tố cực kỳ quan trọng cho hầu hết các loại cây trồng, trong đó có cây trà. Nhưng quá nhiều ánh sáng sẽ khiến cây trà quang hợp nhiều. Khi lá được nhận nhiều ánh sáng, thì cây trà sẽ ưu tiên việc tổng hợp catehin và polyphenol (có vị đắng chát) để bảo vệ khỏi tia UV. Đồng thời giảm tích luỹ axit amin (tạo hương vị thơm ngon).
Tức là quá nhiều nắng gắt, thì trà sẽ nhiều đắng chát. Còn nếu ánh sáng nhẹ và vừa đủ, thì trà sẽ thơm ngọt nhiều hơn. Chính những làn sương sớm này tạo thành một lớp “vải mùng” tự nhiên giúp phần nào che nắng giúp lá trà. Giúp cho cây trà phát triển theo hướng tạo vị ngon nhiều hơn.
Mua trà Tân Cương – Thái Nguyên chính gốc →
Ngoài ra thì dãy Tam Đảo còn ảnh hưởng đến hoàn lưu không khí và góp phần duy trì nền nhiệt, độ ẩm cũng như mức bức xạ thấp hơn nhiều vùng chè khác.
Nói đơn giản thì dãy Tam Đảo làm thay đổi hướng đi của gió và các khối không khí. Khi không khí ẩm gặp phải dãy núi, thì sẽ dễ ngưng tụ thành mây hoặc sương hơn. Dãy núi giống như “máy điều hoà” tự nhiên, giúp ngày thì đỡ nắng gắt, còn đêm thì giữ không khí mát và hơi ẩm. Chính nhờ vậy mà Tân Cương thường có độ ẩm cao ổn định và nền nhiệt dễ chịu hơn so với nhiều vùng trà khác.
4. So sánh về thổ nhưỡng
Có một điều thú vị đó là thổ nhưỡng ở Tân Cương có một số đặc điểm khá giống với các vùng trà xanh nổi tiếng ở Nhật. Chẳng hạn như vùng trà Yame, một số dòng matcha chính mà mình kinh doanh ở quán cũng đến từ nơi đây.
Lần đầu tiên mình uống tà Yame là mình đã cảm thấy một sự quen thuộc rất lớn. Và vội vàng tìm hiểu ngay về thổ nhưỡng của vùng trà này.
Vùng trà Yame là một vùng trà nổi tiếng ở phía Nam nước Nhật (tỉnh Fukuoka). Vùng trà này cũng bao quanh bởi sông, phía đông nam cũng bao bọc bởi núi. Địa hình cũng đồi thoải, sáng sớm cũng được phủ bởi làn sương dày.
Tất nhiên là kỹ thuật canh tác và chế biến trà xanh ở Nhật có sự khác biệt khá lớn so với nước ta. Nhưng mục đích cuối cùng vẫn là tạo nên vị ngon tối đa cho trà. Nên nếu trải nghiệm qua cả Yame và Tân Cương thì vẫn có sự liên tưởng nhất định.