Hồng Trà Shan Tuyết (Truyền Thống) 250g

NGUỒN GỐC HỒNG TRÀ SHAN TUYẾT

Hồng trà shan tuyết là một loại trà lên men được chế biến lá của cây trà shan tuyết cổ thụ. Đây là một giống trà mọc tự nhiên trên các vùng núi cao từ 1.000 – 1.500 mét tại vùng Tây Bắc Việt Nam như Hà Giang, Yên Bái, Lào Cai, Điện Biên và Lạng Sơn.

Những cây trà này có tuổi đời hàng trăm năm. Những cây trên 100 năm có thể gọi là “cổ thụ”, còn dưới 100 năm là “đại thụ”. Giống trà này có thân to, phủ rêu phong, lá to và thường sinh trưởng ở những nơi nhiều sương giá ở khu vực miền núi.

Theo truyền thuyết của các nhóm đồng bào dân tộc, thì cây trà shan tuyết được coi là quà tặng của núi rừng, được ban tặng bởi các ‘vị tiên’ hay ‘vị thần’ trong tín ngưỡng của mỗi dân tộc. Những người dân này tin rằng, những búp trà trắng như phủ tuyết chứa linh khí của núi rừng, khi uống có thể chữa bệnh và thanh lọc cơ thể.

Trà shan tuyết có nguồn gốc từ các vùng núi cao, nơi cư dân người Mông, Dao, Tày sinh sống từ lâu đời. Chính họ là những người đầu tiên trồng, thu hái, và chế biến thành phẩm. Trải qua bao thế hệ, người dân tộc thiểu số không chỉ sử dụng trà để uống hay kinh doanh, mà họ gìn giữ cây trà cho thế hệ mai sau.

Nhờ vào sự gắn bó gần gũi giữa con người và thiên nhiên, hồng trà shan tuyết không chỉ là một sản vật đặc trưng mang tính địa phương, mà còn là biểu tượng văn hóa độc đáo của vùng cao Việt Nam.

CÁCH TRỒNG VÀ THU HÁI

Cây trà shan tuyết phát triển tốt trong điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu đặc trưng của vùng núi cao Tây Bắc Việt Nam. Đất ở khu vực này tơi xốp, giàu khoáng, thoát nước tốt, kết hợp với khí hậu cận nhiệt đới, độ ẩm cao, sương mù dày đặc là môi trường lý tưởng để cây trà shan tuyết sinh trưởng mạnh mẽ một cách tự nhiên. Chính những điều kiện đặc biệt này đã giúp cây tích tụ dưỡng chất, tạo nên hương vị đậm đà và độc đáo cho hồng trà shan tuyết.

Quá trình thu hái búp lá trà phải được thực hiện hoàn toàn thủ công. Người hái phải trèo hẳn lên nhánh cây để hái trà bằng tay. Có những cây quá cao hay mọc quá thẳng thì phải bắc thang hay làm dàn để hái. Người hái trà phải chọn lựa kỹ càng từng cánh trà non – thường là “một tôm hai lá” – tức là búp trà non nhất (tôm) và 2 tầng lá non liền kề.

Mùa vụ thu hoạch trà shan tuyết thường diễn ra vào vụ xuân, tầm tháng 4. Ở vùng núi cao thì mùa trà thường sẽ đến muộn hơn các vùng trung du tầm một tháng. Trà được hái đầu tiên thường sẽ được giành riêng để làm bạch trà shan tuyết. Các đợt hái tiếp theo có thể là để làm trà Phổ Nhĩ hoặc hồng trà shan tuyết. Nguyên liệu làm hồng trà thường hái muộn hơn để lá trà đủ thời gian phát triển đủ lớn, và gần hè thì lá trà sẽ nhiều enzyme hơn, thời tiết cũng ấm hơn nên lên men trà sẽ thuận lợi hơn.

Quá trình canh tác cây trà shan tuyết có thể gọi gần như là canh tác hữu cơ. Vì cây trà mọc thuận tự nhiên, hòa mình với hệ sinh thái đa dạng của vùng cao. Không hề sử dụng phân bón hóa học hay thuốc trừ sâu. Sự tác động của con người về mặt canh tác hầu như rất thấp. Vậy nên trà shan tuyết gần như có thể gọi là trà hữu cơ.

QUY TRÌNH CHẾ BIẾN

Hồng trà shan tuyết được chế biến theo phương pháp thủ công với những công đoạn tỉ mỉ. Do điều kiện thiếu thốn trang thiết bị máy móc hiện đại ở vùng cao, nên hồng trà shan tuyết thường được chế biến thuần thủ công. Nhưng nhờ vậy mà dòng trà này cũng có hương vị tự nhiên và độc đáo.

Quy trình chế biến bắt đầu ngay sau khi trà được thu hái, thường là những búp “một tôm hai lá”. Loại cao cấp hơn thì chỉ hái “một tôm, một lá”, hay chỉ “một tôm” mà thôi.

Bước đầu tiên là làm héo, đây là công đoạn giúp lá trà giảm lượng nước tự nhiên, vì vậy lá trà trở nên mềm và dai để thuận lợi hơn cho quá trình vò. Lá trà được trải mỏng trên nia tre hoặc mẹt tre, sau đó phơi ở nơi mát và thoáng gió ở trong nhà. Sau tầm 6-12 tiếng thì lá trà mất đi một lượng nước đáng kể, lá trà trở nên mềm đi nhưng bù lại rất dai.

Tiếp theo là công đoạn vò, đây thao tác dùng tay vừa vo lá trà thành cục, đồng thời ‘nhồi’ để vò lá trà. Mục đích của bước này là để làm dập lớp biểu bì và tế bào lá, qua đó giúp trộn enzyme và chất trà. Nhờ vậy mà khi hỗn hợp này tiếp xúc với oxy trong không khí, chất trà sẽ được lên men hay oxy hóa. Vậy nên công đoạn này sẽ quyết định phần lớn đến hương vị và màu sắc của hồng trà. Do đó người làm trà cũng cần có kinh nghiệm để vò sao cho đều và đủ.

Sau khi vò, lá trà được rải thành một lớp mỏng để từng lá tiếp xúc đều với không khí để lên men. Giai đoạn này thì enzyme trong lá trà giúp oxy chuyển hoá catechin cũng như các amino acid, để tạo nên các thhành phần tạo màu cũng như hương vị đặc trưng cho hồng trà shan tuyết. Nếu điều kiện thuận lợi như thời tiết đủ nóng và ẩm thì trà sẽ được lên men trong khoảng vài tiếng, nhưng nếu trời lạnh và thiếu ẩm thì quá trình lên men có thể mất đến 12 tiếng.

Cuối cùng, trà được phơi khô bằng cách phơi tự nhiên ở nơi mát trong nhà. Hoặc nếu có nắng thì trà sẽ được phơi thêm ở ngoài trời. Một số xưởng lớn thì họ có máy sấy thì trà sẽ được sấy bằng máy chứ không phơi. Trà phơi nắng và trà sấy bằng máy sẽ có khác biệt nhất định trong hương vị.

HƯƠNG VỊ VÀ CÁCH PHA HỒNG TRÀ SHAN TUYẾT

Hồng trà shan tuyết sở hữu một bộ hương vị độc đáo, tinh tế và tự nhiên. Dòng trà này một sự hòa quyện giữa hương mật ong, trái chín, vị mạch nha ấm áp và hậu vị lưu luyến. Dòng phơi thì trà sẽ nhẹ và đa vị hơn, cân bằng hài hoà giữa mật, trái cây, loại ngon có cả chút hương hoa. Dòng sấy bằng máy sẽ có thiên hướng đậm đà, hương mật ong, caramel và chút ca cao đắng.

Để thưởng thức trọn vẹn hương vị của hồng trà shan tuyết, thì cũng cần pha trà đúng cách. Nhiệt độ nước lý tưởng là 90-95°C, đối với dạng hồng trà thì không nên dùng nước quá sôi để tránh đắng chát.

Lượng trà nên dùng khoảng 5-7g cho 250-300ml nước. Thời gian hãm trà khoảng 2 đến 3 phút là có thể dùng được. Tùy theo sở thích thì có thể thay đổi lượng trà và thời gian hãm để chỉnh vị đậm nhạt. Trà có thể pha được 3 đến 4 nước.

Các loại ấm phù hợp để pha hồng trà shan tuyết gồm ấm tử sa (ấm đất) giúp giữ nhiệt tốt giúp dễ căn chỉnh đậm nhạt. Hoặc ấm thủy tinh để dễ quan sát màu nước trà và thấy lá trà ‘nhảy múa’ trong ấm. Ngoài ra, ấm sứ đơn giản thôi là pha trà cũng rất ổn rồi.

TÁC DỤNG CỦA HỒNG TRÀ SHAN TUYẾT

Chống oxy hóa

Uống trà xanh thường xuyên sẽ mang lại một số lợi ích nhất định cho sức khoẻ như tim mạch, chức năng não hay thậm chí là ngừa ung thư. Vì trong lá trà có chứa nhiều các thành phần chống oxy hoá, gọi là catechin. Trong quá trình lên men hồng trà thì các catechin sẽ chuyển hoá thành theaflavin và thearubigin.

Về khả năng chống oxy hoá toàn diện thì theaflavin và thearubigin có phần hơi kém so với catechin. Nhưng bù lại thì một số lợi ích cho sức khoẻ như giảm cholesterol xấu hay hỗ trợ tiêu hoá thì hai thành thần này lại làm tốt hơn.

Tốt cho tim mạch

Nghiên cứu cho thấy việc uống hồng trà thường xuyên có thể làm giảm đáng kể cholesterol xấu (LDL) và không ảnh hưởng đến cholesterol tốt (HDL). Qua đó giảm nguy cơ mắc bệnh tim mạch nhờ khả năng cải thiện tuần hoàn máu.

Hỗ trợ tiêu hóa

Thearubigin trong hồng trà là một dạng polyphenol phức tạp và có kích thước phân tử lớn. Nên khi uống hồng trà thì đường ruột sẽ mất nhiều thời gian để hấp thụ thành phần này hơn. Vậy nên khi đang ở trong đường ruột thì thearubigin sẽ giúp điều hoà hệ vi sinh đường ruột. Bằng cách là tạo môi trường tốt cho vi khuẩn ‘tốt’ phát triển.

Tăng cường tỉnh táo

Trong lá trà có nhiều thành phần caffeine. Khi chế biến lên men thành hồng trà thì sẽ làm thay đổi kết cấu lá trà. Do đó khi chúng ta pha hồng trà thì caffeine trong lá trà sẽ tan nhiều vào nước hơn. Vậy nên uống hồng trà thì chúng ta hay có cảm giác tỉnh táo hơn là khi uống trà xanh. Thích hợp cho những người muốn tỉnh táo nhiều hoặc thay thế cho cà phê.

Giảm cân

Uống hồng trà sẽ giúp bạn giảm cân thông qua một số cơ chế nhất định. Như tăng cường chuyển hoá chất béo và giảm hấp thụ chất béo. Tức là cơ thể bạn sẽ được kích thích sử dụng mỡ để làm năng lượng nhiều hơn, đồng thời giảm hấp thụ chất béo trong thức ăn. Qua đó phần nào giúp bạn giảm cân.

THƯƠNG MẠI VÀ PHÁT TRIỂN BỀN VỮNG

Hồng trà shan tuyết không chỉ là một dòng trà đặc sản ngon mà còn là biểu trưng văn hóa vùng cao Tây Bắc Việt Nam. Hiện nay, nhu cầu thị trường đối với loại trà này ngày càng tăng do người tiêu dùng càng càng hướng về đặc sản thuần Việt. Trong đó có nhóm trà Shan Tuyết.

Người tiêu dùng có thể tìm mua hồng trà shan tuyết tại các thương hiệu uy tín và truyền thống lâu đời như Danh Trà. Giá bán dao động từ 400.000 đến 3.000.000 VNĐ/kg, tùy vào độ non của lá trà, mùa thu hoạch và độ tuổi của cây trà cổ thụ.

Bên cạnh thương mại, nhiều địa phương đã phát triển du lịch trà shan tuyết. Bao gồm các hoạt động như tham quan rừng trà cổ thụ, kết hợp trải nghiệm hái trà, tham gia chế biến trà và thưởng trà theo cách truyền thống. Đây không chỉ giúp quảng bá văn hoá địa phương, mà còn giúp tạo nên thu nhập cho người dân đồng bào.

Để đảm bảo sự phát triển lâu dài và bền vững, thì việc bảo tồn cây trà shan tuyết cổ thụ đang được chú trọng. Ngày trước thì cây trà shan tuyết không được chú trọng, nên một số người dân còn có thói quen chặt cành để thu hái lá trà. Có người thì bứng cả cây để bán làm cây cảnh. Thế nhưng hiện nay nhận thức được giá trị của cây trà mang lại, nên người dân đã cố gắng canh tác cũng như thu hoạch trà theo cách bền vững nhất có thể.

Chính vì vậy mà hồng trà shan tuyết vì vậy không chỉ là sản phẩm thương mại thuần tuý. Mà còn là câu chuyện về phát triển kinh tế, bảo tồn văn hóa và phát triển kinh tế bền vững của người dân vùng cao.

PHÂN LOẠI VÀ SO SÁNH

Vùng miền

Tùy theo vùng miền, hồng trà shan tuyết được phân loại thành các loại như:

• Hồng trà shan tuyết Tà Xùa (Sơn La) với hương thơm mật ong và hoa rừng.
• Hồng trà Suối Giàng (Yên Bái) có vị đậm của mật ong và thảo mộc.
• Hồng trà shan tuyết Hà Giang nổi bật hương khoai mật và caramel.

Mỗi vùng trà đều mang bản sắc riêng do khí hậu thổ nhưỡng và độ cao khác nhau.

Cách chế biến

Hồng trà Shan Tuyết thường sẽ có 2 cách chế biến. Một là làm khô bằng cách phơi, và cách nữa là làm khô bằng cách sấy. Loại làm khô bằng cách phơi thì thường sẽ có hương vị nhẹ và đa dạng hơn. Trộn lẫn giữa khoai mật, trái cây, hoa rừng và thảo mộc.

Lý do là dòng phơi thường sẽ được lên men ngắn hơn một chút, rồi đem đi phơi luôn. Khi phơi thì lá trà sẽ khô trong nhiều giờ, khô từ bên ngoài trước rồi mới khô phần trong sau. Nên sẽ có sự lên men không đồng đều trong cánh trà. Cho nên trà phơi thường sẽ có hương tươi mát hơn. Với lại trà phơi còn có thể để được lâu và thay đổi dần hương vị qua nhiều năm.

Loại được sấy khô bằng máy thường sẽ lên men sâu hơn loại kia một chút. Rồi sấy nhanh bằng máy trong khoảng 30 phút đến 1 tiếng. Loại này thì lên men sâu và đều. Nên trà sẽ nồng hương mật ong và caramel hơn. Hương vị tuy đơn giản nhưng sẽ đậm và ngọt nhiều.

Phân cấp

Hồng trà shan tuyết thường được phân cấp theo độ non của lá trà:

1. Một tôm
2. Một tôm, một lá
3. Một tôm, hai lá
4. Một tôm, ba lá

Ở hồng trà thì phần búp non hay tôm sẽ có màu vàng kim. Trà càng cao cấp thì sẽ càng có nhiều tôm, hay còn gọi là nhiều “tuyết”. Việc nhiều tuyết cũng là một cách đánh giá phẩm của cây trà, nhưng không phải lúc nào cũng đúng như vậy.

Các cây trà cổ thụ thật sự thường sẽ không trổ nhiều búp trà non như những cây cây nhỏ hơn. Mặc dù ít “tuyết” hơn nhưng trà từ những cây trà cổ thụ luôn có giá trị cao. Do những cây trà thật sự lớn tuổi sẽ có bộ rễ cắm sâu vào những tầng đất sâu. Nên hồng trà shan tuyết từ những cây này luôn có hương vị phức tạp và trà khí dồi dào.

Phân biệt thật giả

Mặc dù là dòng sản phẩm có giá trị cao nhưng hồng trà Shan Tuyết gần như là không thể làm giả. Vì đặc trưng về hình thức và hương vị của dòng trà này là rất khó để làm giả.

Chuyện thật giả ở đây thường hay xoay quanh tuổi cây trà. Một số thương hiệu có thể sẽ phóng đại tuổi của cây trà. Chẳng hạn như trà từ những cây đại thụ tầm 60 đến 100 năm tuổi, thường sẽ hay bị phóng đại lên thành 300 đến 500 năm tuổi. Những cây cổ thụ hay lão thụ như vậy thường rất hiếm gặp, và thường có thể sẽ chỉ thấy trong rừng hoang. Nên không thể được bán tràn lan vậy được.