Chất liệu làm nên ấm cũng vô vàn sẽ là sứ, gốm, thuỷ tinh, kim loại… Vậy thì loại nào sẽ hợp để pha trà đặc sản Thái Nguyên nhất?

Câu trả lời ngắn gọn là: Ấm sứ và gốm tráng men là lựa chọn tốt nhất để giữ nguyên hương vị xanh tươi nguyên bản của trà. Còn ấm gốm mộc không tráng men hay ấm tử sa sẽ hợp với những ai thích gu trà trầm và ngọt hậu sâu.

Ấm Sứ – chất liệu giữ vị trà xanh chuẩn mực nhất

Trước khi tìm hiểu xa hơn về ấm sứ thì chúng ta cần phân biệt giữa gốm và sứ. Gốm được làm từ đất sét tự nhiên. Thường có màu tối, như: nâu, đỏ hay xám. Nung ở nhiệt độ thấp hơn (khoảng 700 đến 1.200°C) nên hạt đất liên kết không hoàn toàn chặt chẽ. Khiến ấm trà có độ thô và xốp nhẹ do có các lỗ khí khổng ẩn. Khi gõ thì nghe tiếng trầm, kiểu “cộp cộp”. Khi pha trà có thể hút một phần nước và hương vị trà.

Còn sứ làm từ cao lanh (cũng là một loại đất sét nhưng trắng và tinh khiết) trộn với bột đá. Nung ở nhiệt độ rất cao (khoảng 1.300 đến 1.400°C). Giúp các hạt thủy tinh hóa hoàn toàn và liên kết chặt chẽ thành khối cứng như đá. Gõ vào nghe kiểu “ding ding” trong trẻo như chuông. Khi pha trà thì sẽ hoàn toàn không hút nước và hương vị.

Sứ mỏng như phong cách Cảnh Đức Trấn thì có thể dùng điện thoại soi đèn thì một phần ánh sáng có thể xuyên thấu qua. Còn dạng sứ dày như Minh Long hay Chu Đậu thì không soi đèn được, nhưng đây vẫn là sứ nguyên chất. Có chất lượng rất tốt.

Ấm sứ còn có khả năng giữ nhiệt ở mức độ tốt (thua gốm). Chất liệu này cũng cực kỳ phù hợp để pha trà Thái Nguyên. Vì đây là loại trà không yêu cầu nhiệt cao trong thời gian dài (dễ làm cháy trà và đỏ nước). Đây có thể xem là chất liệu ổn nhất về mọi mặt để pha trà Thái Nguyên nếu bạn muốn giữ trọn hương cốm non tươi mới và vị chát thanh thoát.

Ấm Gốm – Đẹp mộc mạc & thay đổi hương vị trà

Như đã nêu ở trên thì gốm được làm từ đất sét tự nhiên. Và có bảng màu cũng rất thiên nhiên, đó là: nâu, đỏ và xám. Người Nhật rất chuộng gốm vì hợp với phong cách wabi-sabi. Tức là vẻ đẹp thô mộc gần gũi với tự nhiên nhất có thể. Gốm thì có 2 dạng: gốm không tráng men & gốm tráng men.

Gốm không tráng men & ấm tử sa 

Đặc tính của gốm không tráng men đó là giữ nhiệt cực tốt và sẽ phần nào lưu hương vị trà vào ấm. Nên pha trà xanh như trà Thái Nguyên trong ấm gốm cũng được. Nhưng dùng lâu thì trà sẽ có xu hướng trầm đi. Chưa kể trong đất sét sẽ ít nhiều có các thành phần oxit kim loại tự nhiên. Nên phần nào có thể thay đổi kết cấu nước pha.

Gốm không tráng men còn có một loại rất nổi tiếng đó là tử sa. Tử sa có nghĩa là đất tím, tức là một dạng ấm làm từ đất sét có màu tím. Đất tử sa là một dạng đất sét đặc biệt chỉ có ở vùng Nghi Hưng ở Trung Quốc. Khác với đất sét thường (mềm dẻo) thì đất tử sa là một dạng đá sét kết (đất sét dạng đá) có 5 loại đất cơ bản. Loại này có độ cứng và ngoại hình gần như đá sau khi nung.

Để làm thành ấm thì người làm ấm phải phơi khô đất (phong hoá), nghiền thành bột, ngâm nước ủ, nhào trộn, rồi mới nặn thành ấm. Dựa vào nhiều các yếu tố về độ hiếm nguyên liệu, độ thẩm mỹ, cũng như danh tiếng người làm ấm. Thì ấm tử sa cũng có giá trị rất cao.

Đối với mình thì ấm tử sa sẽ phát huy nhiều giá trị nhất khi kết hợp với một số nhóm trà nhất định. Như trà Ô Long (núi cao, nham trà), trà Phổ Nhĩ (sống, chín, lâu năm), hắc trà, và một số loại hồng trà. Vì ấm giữ nhiệt rất tốt. Pha trà kiểu công phu rất là thuận tay.

Còn đối với trà xanh thì có thì dùng, không có thì cũng không sao. Mình cũng có dùng ấm tử sa để pha trà xanh Thái Nguyên. Dùng nhiều qua thời gian thì thấy trà có xu hướng ngọt và trầm hơn. Chứ không đậm và xanh tươi như pha bằng sứ. Nếu bạn thích trà xanh dạng như này thì có thể mua ấm về tự trải nghiệm. Ba loại đất mà mình thấy dùng ổn nhất cho trà xanh, đó là: Đế Tào Thanh, Chu Nê và Đoạn Nê.

Nếu bạn muốn thử trải nghiệm việc pha trà xanh bằng ấm tử sa thì nên bắt đầu bằng 3 loại đất này. Đế Tào Thanh là một dạng đất ở sâu (đế có nghĩa là đáy), nên ít tạp chất. Nếu thuần về mặt pha trà thì đây là nhóm đất mình thích nhất. Nhưng lưu ý là dòng đất này rất hay bị làm giả. Nếu đúng mỏ Hoàng Long Sơn thì sẽ khá hiếm và đắt.

Còn Chu Nê thì đất mịn như sứ, ít lưu hương và thay đổi hương vị trà, nếu chưa có điều kiện thì có thể dùng một ấm cho nhiều loại trà. Còn Đoạn Nê thì lành, hợp với trà xanh hay bạch trà.

Gốm tráng men – Ngon bổ rẻ

Gốm thì còn có một dạng khá phổ biến khác đó là gốm tráng men. Men trong suốt thường được làm từ tro gỗ, đất sét trắng và bột đá. Phủ men lên mặt gốm sẽ tạo độ bóng như sứ.

Nhưng lợi ích nổi bật của việc tráng men đó là tạo màu hay vẽ trang trí cho men. Bằng cách là sử dụng oxit kim loại tạo màu. Tuỳ theo cách tráng (vẽ), cách phối màu giữa các loại oxit, nhiệt độ nung, môi trường (ít hay giàu oxy)… thì sẽ tạo ra những sản phẩm cực kỳ đẹp và độc đáo.

Phổ biến thì có men trắng (ngoại hình giống sứ trắng), men xanh ngọc như Long Tuyền, men Thiên Mục (nền đen với rất nhiều hoa văn độc đáo), men tro, men rạn (nhìn như thuỷ tinh vỡ).

Gốm phủ men có khả năng giữ nhiệt rất tốt, nhưng lại “lành” vì lớp men đã thuỷ tinh hoá hoàn toàn. Nên sẽ gần như không có tác động nào lớn lên nước pha trà, giúp giữ nguyên bản vị tươi ngon. Trong số này thì men Thiên Mục là có thể phần nào có ảnh hưởng nhẹ lên nước trà vì lớp men có nhiều thành phần sắt. Có người thích, có người không.

Ở Việt Nam thì có làng gốm Bát Tràng là làm hầu hết các loại men kể trên. Còn Phù Lãng thì sẽ đi theo hướng thô mộc kiểu men tro, hợp với ai thích phong cách mộc mạc và tối giản. Chu Đậu thì theo hướng cổ điển, nhìn như đồ cổ Châu Âu. Thích kiểu Nam Bộ (dạng ấm tích) thì có gốm Lái Thiêu. Kiểu “tây” nhiều màu sắc như tranh, dùng để trang trí luôn thì có gốm Biên Hoà.

Thú thật là bản thân mình có cảm tình đặc biệt dành cho gốm mộc hay gốm men tro truyền thống. Vì tuổi thơ của mình là những ngày hè được về quê, đi sâu vào rừng để tắm ở suối Kẹm. Ghé chơi ở chợ La Bằng. Ở xa xa là những đồi trà cao trập trùng. Nếu bạn là người thích sự mộc mạc và muốn thử các gu vị trà đằm hơn, trà La Bằng hay trà các vùng đất khác pha bằng chất gốm này là một lựa chọn tuyệt vời.

Ấm thuỷ tinh – Mãn nhãn nhưng dễ mất nhiệt

Ấm thủy tinh có mật độ chất liệu cao nhất trong các loại chất liệu kể ra trong bài này. Vậy nên bề mặt trơn nhẵn, không có các “lỗ chân lông” (khí khổng) như gốm mộc. Nhờ vào việc không hấp thụ bất kỳ thành phần nào của trà, nên dòng ấm thuỷ tinh có khả năng tái hiện hương vị trà một cách nguyên bản nhất.

Thuỷ tinh còn trong suốt, nên cho phép chúng ta quan sát trực tiếp màu nước trà. Cũng như nhìn cánh trà nở dần dần trong nước. Đối với một số dòng trà dạng búp non cao cấp, thì búp trà còn “nhảy múa” trong nước. Như mình hay pha các dạng trà này trong ly hoặc ấm thuỷ tinh để vừa thưởng vị, vừa thưởng hình trực quan.

Tuy nhiên, thủy tinh có nhược điểm là khả năng giữ nhiệt kém, nước nguội nhanh so với các vật liệu khác. Nếu mà bạn chọn cách pha nhanh thì không sao. Tức là hãm ngắn, khoảng vài chục giây, thì ấm thủy tinh đáp ứng rất tốt.

Nhưng mà thích kiểu dùng nhiều trà và hãm lâu, trong giới nghiện trà hay gọi là trà “cắm tăm”. Thì pha trong ấm thuỷ tinh có thể sẽ không đủ độ đậm như bạn mong muốn vì nhiệt độ hạ nhanh, không đẩy được hết nội chất của trà ra nước.

Ấm kim loại – Độc lạ nhưng khó dùng

Trong số các loại vật liệu ấm pha trà kể ra đây, thì chắc kim loại là loại mà bản thân mình ngại dùng nhất. Lý do là nặng và nóng. Ấm cầm nặng tay, khả năng truyền nhiệt tốt nên quai hay nắp thường sẽ rất nóng. Có quấn thêm vải để cách nhiệt thì cũng bất tiện mà cầm cũng vẫn thấy nóng. Nên khi thao tác pha trà thì cảm giác hơi gượng gạo.

Trong số các kim loại dùng để làm ấm pha trà thì ấm bạc chắc là đắt nhất. Bạc có khả năng làm mềm nước, khử mùi lạ và không tạo ra phản ứng hóa học với trà. Nên trong giới chơi trà thì khi đun nước có người thả vài miếng bạc vào nồi đun.

Tác dụng này là có thật nhé, nhưng rất nhỏ. Nếu bạn là người thích cầu toàn, và muốn nâng cấp trải nghiệm trà dù chỉ rất nhỏ thì có thể áp dụng việc dùng ấm bạc để pha trà hay đun nước. Cá nhân mình thấy ấm bạc để pha trà thì sẽ tiện hơn.

Ấm bạc còn có một tác dụng nữa là gây ấn tượng mạnh. Kiểu như bạn muốn gây ấn tượng với khách hàng hay bạn bè thì có thể dùng. Trong văn hoá nước ta thì bạc là dạng kim loại có giá trị, có tác dụng trừ độc, trừ tà và đem lại may mắn. Nhược điểm của ấm bạc là rất khó bảo quản, dễ bị oxi hóa làm “đen” bề mặt.

Ấm gang có khả năng giữ nhiệt rất tốt, thường được dùng để đun nước, nhưng không được khuyến khích để pha trực tiếp lục trà vì nhiệt độ quá cao sẽ làm trà bị đắng, nồng và cháy trà. Ngoài ra, gang có thể bị rỉ sét nếu không được bảo dưỡng đúng cách.

Thép không gỉ (Inox) là chất liệu phổ biến trong các ấm trà hiện đại. Một nghiên cứu khoa học công bố vào năm 2024 đã so sánh ảnh hưởng của thép không gỉ, thủy tinh, sứ, gốm và silica gel đến hàm lượng chất chống oxy hóa catechin và cảm quan trà xanh.

Kết quả cho thấy chất liệu ấm có ảnh hưởng đáng kể đến khả năng giải phóng và cảm nhận vị umami (vị ngọt thanh tự nhiên của axit amin) của người thưởng trà, trong đó ấm gốm cho kết quả tối ưu nhất về vị umami. Tuy nhiên, nếu dùng các loại ấm thép không gỉ thông thường kém chất lượng, các ion kim loại tự do có thể phản ứng với chất tannin trong trà, làm biến đổi hương vị vốn có.

—

Dù bạn chọn chất liệu nào, điều quan trọng nhất vẫn là sự phù hợp với gu thưởng trà cá nhân của mình. Tại Danh Trà, với truyền thống 4 thế hệ làm nghề, chúng tôi luôn chuẩn bị sẵn các mẻ trà xanh Thái Nguyên được thu hái thủ công, sao mới mỗi tuần từ vùng lõi Tân Cương và La Bằng.

Trà sạch VietGAP, không tẩm ướp tạp chất, sẵn sàng kết hợp với mọi chất liệu ấm mà bạn chọn. Ghé ngay website danhtra.com để chọn cho mình dòng trà hợp gu nhất nhé!

Nguồn bài viết: Bí quyết chọn âm pha trà Thái Nguyên chuẩn vị: Sứ, Gốm hay Thủy Tinh?

Thiên Mục được người Nhật đặt theo tên một ngọn núi ở Phúc Kiến, theo tài liệu ghi nhận thì các nhà sư Nhật Bản ghé qua đền trên núi Thiên Mục và thấy các nhà sư nơi đây sử dụng chén trà làm từ chất men lạ, nên khi đưa đồ gốm tráng men này về nước cũng gọi theo tên ngọn núi này.

Còn ở Trung Quốc người ta gọi loại men này là Kiến Trản. Đồ gốm tráng men Thiên Mục rất được ưa chuộng vào thời nhà Tống (960-1279) và Bắc cũng như Nam Tống sau này. Vào giai đoạn này thì gốm tráng men Thiên Mục cũng được xuất sang cả Nhật Bản và được giới quan lại và thương gia nước này rất ưa chuộng vì sở hữu loại đồ gốm này chính là biểu hiện cho sự giàu có. Sau này người Nhật đưa phong cách tráng men này về nước để tự sản xuất men Thiên Mục và bảo tồn phong cách này cho đến tận bây giờ.

Lịch sử của men Thiên Mục

Chất men Thiên Mục có nguồn gốc từ Kiến Châu (nay là Kiến Âu – một huyện của Phúc Kiến), do ban đầu chỉ được dùng để làm chén uống trà nên chất men này được đặt là Kiến Trản – ‘trản’ là cái chén nhỏ còn ‘kiến’ là lấy từ ‘kiến’ phổ biến ở các địa danh nơi đây.

Không rõ thời gian chính xác men Thiên Mục ra đời vào khi nào nhưng có một điều chắc chắn là loại men này cực kỳ được ưa chuộng vào thời nhà Tống (960-1279). Trong khi đó theo những người chuyên nghiên cứu về trà đạo Nhật Bản thì từ Thiên Mục (Tenmoku) thì từ Thiên Mục có được ghi nhận trong tài liệu có từ năm 1333.

Nhưng theo nhận định khá tin cậy của một số nhà sử học thì đồ gốm làm từ chất men này có mặt ở Nhật Bảo vào giai đoạn Kamakura (1192-1333). Nhận định này dựa trên cơ sở là vào thời kỳ Kamakura thì có môt lượng lớn nhà sư Nhật Bản sang Trung Quốc để học thêm về Phật Pháp.

Giai đoạn này trùng với thời kỳ Nam Tống (1127-1279) ở Trung Quốc, đây là khoảng thời gian mà nhiều nhà sư Nhật Bản ghé sang nhiều ngồi đền chùa ở Trung Quốc để học hỏi thêm về Phật Pháp. Có một nhóm nhà sư người Nhật ghé đền Thiên Mục nên họ không chỉ học về Phật Pháp mà còn học về cách thưởng trà của những nhà sư nơi đây.

Khi về nước thì các nhà sư Nhật Bản mang theo những chén trà Kiến Trản – và để tri ân thì họ đặt tên những chén trà này là Thiên Mục theo tên ngôi đền mà họ đã ở và tu hành. Có lẽ họ cũng không ngờ rằng đồ gốm tráng men Thiên Mục mà họ mang về làm kỷ niệm lại trở thành một trào lưu mới của giới thượng lưu Nhật Bản vào giai đoạn này.

Trung Quốc vốn nổi tiếng về nhiều thứ và nhiều thế kỷ trước thì gốm của Trung Quốc luôn được ưa chuộng khắp Á Âu qua Con đường tơ lựa và nhiều kênh trao đổi hàng hoá khác. Gốm Trung Quốc được ưa chuộng một phần vì tinh xảo và chất lượng cao, mà còn vì đắt đỏ nên giới thượng lưu các nước xem gốm Trung Quốc là một minh chứng không thể thiếu cho sự giàu có.

Thiên Mục có nhiều loại như Hoả Biến (biến đổi bởi lửa), Thố Hào (lông thỏ), hay Du Trích (giọt dầu) đều là những cái tên rất kiêu kì nên khi các nhà sư Nhật Bản mang những chén trà Thiên Mục về nước thì giới quan lại và thương gia Nhật Bản gần như “phát cuồng” với những chén trà này. Chuyện kể rằng có một số quan chức còn sẵn sàng xây nguyên một tường thành hay hào nước miễn phí cho người quen chỉ để đổi lấy một chén trà Thiên Mục.

Chất men Thiên Mục rất được ưa chuộng vào thời nhà Tống (960-1279) nên hàng loạt lò gốm mọc lên với nhiều phong cách tráng men khác nhau để tạo nên những chiếc chén Thiên Mục với hình thù và màu sắc riêng.

Kiến Châu là nơi sinh ra chén Thiên Mục nên mặc nhiên là lò nổi tiếng và được ưa chuộng nhất, nhu cầu tăng cao nên nhiều lò gốm cũng đua nhau làm chén Thiên Mục. Vua Tống Huy Tông (1082-1135) là một người rất thích thưởng trà và cũng rất thích đấu trà với cận thần.

Ông trị vì vào thời gian chén Thiên Mục được ưa chuộng, vốn yêu trà nên không có gì ngạc nhiên khi chính bản thân Huy Tông cũng là người sở hữu rất nhiều loại chén này, nhất là chén của lò Kiến Châu. Viết trong cuốn Đại Quan Trà Luận của mình, Huy Tông cho rằng chén trà làm từ chất men tối (Thiên Mục) được xem là cực phẩm, nhất là khi dùng chén Thố Hào (một kiểu men Thiên Mục) thì mọi tinh tuý của trà đều được thể hiện ra hết.

Thái Tương (1012-1067) – một thư pháp gia rất nổi tiếng vào thời nhà Tống – viết trong cuốn Trà Lục rằng “Màu nước trà nhìn đẹp nhất là trong chén trà có chất men tối. Chén trà từ lò Kiến Châu được xem là hảo hạng với chất men tím sẫm được tô điểm bởi những vệt rất mỏng tựa như lông thỏ. Thân chén dày giúp nước trà giữ nhiệt được lâu. Chén của những lò khác không sánh bằng vì màu sắc nhợt nhạt còn thân chén thì quá mỏng. Người uống trà lâu năm chẳng bao giờ dùng những chiếc chén mỏng như vậy”.

Thi sĩ nổi tiếng cùng thời Hoàng Thính Kiên (1045-1105) còn ví chén Thiên Mục như “kim lâu chá cô ban” (mảng lông vàng rực của chim trĩ) hay “thố cát kim ti bảo oản” (chén quý như được ‘đan’ từ lông thỏ vàng óng mượt). Tô Đông Ba (1037-1101) – một vị quan nổi tiếng thời nhà Tống – viết trong bài Tống Nam Bình Khiêm Sư: ” Một đạo nhân đến ghé thăm ta từ núi Nam Bình và chỉ điểm cho ta cách thưởng trà. Ta rất ngạc nhiên khi ông ta dùng chén Thố Hào. Trà trong chén có hương vị tựa như loại nhất tửu (rượu ngon) nấu vào ngày xuân”. Nguyên cả một bài thơ Tô Đông Ba dành để miêu tả vẻ đẹp của loại chén Thiên Mục này.

Tất nhiên là vào thời gian này không ai gọi loại chén này theo cái tên phổ biến bởi người Nhật là Thiên Mục cả, thường thì người dùng chén sẽ gọi tên theo loại chén là Thố Hào hay Hoả Biến, hay gọi tên chung của loại chén này là Kiến Trản. Vào thời nhà Tống thì đạo Khổng Tử đang ran toả rộng rãi nên những chiếc chén Thiên Mục chỉ có một màu giản dị lại được xem là trân quý (vì đạo Khổng Tử đề cao cách sống giản dị).

Chén Thiên Mục vào thời Tống được làm ra chủ yếu ở Kiến Châu (thuộc Phúc Kiến ngày nay) và một phần khác đến từ Kí Châu (thuộc Giang Tây ngày nay). Chén Thiên Mục được phân loại theo vẻ bề ngoài, bao gồm: Hoả Biến (biến đổi bởi lửa), Thố Hào (lông thỏ), Du Trích (giọt dầu), Đại Bì và Đại Mạo (vỏ rùa biển), Mộc Diếp (lá cây), Giải Nhãn (mắt cua)…

Người Nhật Bản không chỉ mê chén Thiên Mục, sau này họ còn tìm tòi học hỏi để sau này tự họ làm ra chén Thiên Mục của riêng mình. Do đó cái tên gốc Kiến Trản của chất men này chẳng mấy ai biết đến, thay vào đó là Tenmoku, là Thiên Mục.

Các loại men Thiên Mục

Men Thiên Mục về cơ bản không khác nhiều so với cách làm men thông thường, lớp men được tráng lên phần gốm và được đem đi nung ở nhiệt độ cao. Khác biệt lớn nhất là loại men này có làm lượng ô xít kim loại cao nên sau khi nung tạo ra nhiều màu sắc và hình thù rất riêng. Tuỳ theo loại kim loại nào có trong lớp men mà chén thành phẩm lại có màu sắc riêng biệt. Sau đây là một số loại chén đặc trưng.

Du Trích

Du Trích là để chỉ loại men Thiên Mục lốm đốm trắng hay nâu như những giọt dầu bị bắn trong chảo chiên. Đôi khi lại là những vệt dài như vết dầu hay vết sơn chảy. Loại men này là kết hợp của hàm lượng rất cao oxit nhôm, silica, kali và magiê và một thành phần nữa để tạo nên màu sắc.

Du Trích có màu nâu đỏ là kết quả của việc cho nhiều oxit sắt (Fe₂O₃) vào phần men (6-12%).

Du Trích có màu đen bạc là do cho thêm cobalt carbonate (CoCO₃) vào men (1-5%).

Vẻ đẹp của Du Trích còn là kết quả của phương pháp nung loại men trong môi trường yếm khí. Nếu men Du Trích được nung trong môi trường yếm khí thì oxit sắt (Fe₂O₃) sẽ trở thành Sắt II (FeO). Trong khi quá trình nung ở nhiệt độ cao này diễn ra, phân tử oxy có trong oxit sắt bị nhiệt độ cao “kéo” ra ngoài tạo thành CO2, vì vẫn đang liên kết trong hợp chất Fe₂O₃ nên khi phân tử oxy bị “kéo” đi thì phân tử Sắt II (FeO) cũng bị lôi đi theo, khi đến bề mặt men thì chỉ mình phân tử oxy thoát ra không khí còn phân tử Sắt II (FeO) vẫn còn sót lại tạo nên những đốm Sắt II trên bề mặt men. Đây chính là những đốm kim loại của chén Du Trích.

Nếu muốn tạo ra Du Trích trong môi trường bình thường (có oxy) thì phải nung men này ở nhiệt độ cao hơn rất nhiều cách nêu trên (khoảng 1232*C) thì oxit sắt (Fe₂O₃) sẽ trở thành Sắt II (FeO) vì nhiệt độ quá cao này.

Thố Hào

Ở phần lịch sử của Thiên Mục thì Thố Hào được nhắc đến khá nhiều vì vẻ đẹp của nó. Cũng như tên gọi của mình thì loại chén này có những vệt trắng rất mịn tựa như lông của con thỏ. Thực ra Thố Hào là một dạng biến thể của Du Trích với việc là sẽ dùng nhiệt độ cao hơn nhiều để phân tử kim loại không chỉ nổi lên bề mặt men mà còn tan chảy kéo thành một đường dài. Hàng nghìn giọt kim loại siêu nhỏ trượt thành một đường dài chồng lên nhau tựa như những cọng lông nhỏ xếp chồng vào nhau như lông thỏ.

Hoả Biến

Hoả Biến là loại men Thiên Mục có màu nâu đỏ như một ngọn lửa. Đây là kiểu men Thiên Mục rất thịnh hành và hiện này được sản xuất nhiều ở Trung Quốc, Nhật Bản và cả Đài Loan. Màu nâu đỏ là kết quả của hàm lượng oxit sắt rất cao (12-20%) có trong lớp men làm nên Hoả Biến.

Màu sắc đậm hay nhạt thì lại tuỳ thuộc vào độ dày của lớp men, men được tráng mỏng thì hoả biến có màu nâu đỏ nhạt còn men được tráng dày thì Hoả Biến sẽ có màu sẫm hơn. Màu sắc còn phụ thuộc vào nhiệt độ nung và kỹ thuật của nghệ nhân làm gốm nữa.

Trà Diếp Mạt

Trà Diếp Mạt (bột trà) hay Chayemo là dạng men Thiên Mục có những chấm li ti nhỏ như trà cám. Đây là kiểu men ra đời trước cả khi men Thiên Mục thịnh hành vào thời nhà Tống. Trà Diếp Mạt ra đời vào thời nhà Đường (618-907) và được tạo ra bởi các lò gốm ở Hiệp Tây và Hà Nam. Thế nhưng kiểu men này bị thất truyền trong một thời gian dài gần 10 thế kỷ đến khi được hồi phục dưới thời vua Ung Chính (cha của Càn Long) của nhà Thanh (1644-1912).

Khác với Du Trích, Trà Diếp Mạt có hàm lượng nhôm thấp nhưng lại chứa nhiều oxit magiê (3-5%) nên sau khi nung thì loại men này có những tinh thể li ti màu vàng xanh nổi trên bề mặt như có bột trà xanh được rắc lên. Thời gian làm nguội của loại men này cũng dài hơn bình thường để các tinh thể này có đủ thời gian để hình thành. 

Mộc Diếp

Mộc Diếp hay Konoha là dạng men Thiên Mục có hình một chiếc lá nguyên vẹn trong lòng chén hay dĩa. Không giống như những loại men Thiên Mục khác khi các đường nét hay hình thù là kết quả của việc nung các thành phần kim loại trong men, hình chiếc lá của Mộc Diếp có được đơn giản là khi tráng men người làm gốm sẽ cho thẳng một chiếc là vào.

Một số loại men Thiên Mục khác

Tiến Vũ

Nguồn đã tham khảo:
https://books.google.com.vn/books?isbn=1600592163
http://www.tsangyi.idv.tw/about.php?lang=en&article=hist
http://gotheborg.com/glossary/chayemo.shtml
http://www.squest.co.jp/satomi/satomi2e.htm
http://www.tenmoku.com.tw/tenmoku02_eng.txt

Nguồn bài viết: Chén Thiên Mục (Tenmoku)