Trà và Phật Giáo: mối quan hệ không thể tách rời

Trà và Phật Giáo: mối quan hệ không thể tách rời
25/02/2016 Tiến Vũ
In Văn Hoá Trà
trà, phật giáo, thiền, trà đạo nhật bản, lục vũ, trà kinh

Trà không chỉ là thức uống giải khát hay thú vui đơn thuần của các nhà sư, mà còn còn là một phần quan trọng trong Phật Giáo. Vì hàng nghìn năm qua, trà và Phật Giáo luôn có mối quan hệ sâu sắc với nhau.

Phải một thời gian dài sau khi ra đời thì Phật Giáo mới bắt đầu bén duyên với trà. Khi Phật Giáo được sáng lập bởi đức Phật Thích Ca Mâu Ni (563-483 TCN) tại Ấn Độ thì trà vẫn chưa xuất hiện tại nơi đây. Phải gần ba trăm trăm năm sau thì Con Đường Tơ Lụa mới bắt đầu được hình thành thì các nhà sư bắt đầu hành đạo theo Con Đường Tơ Lụa đến với Trung Quốc và cơ duyên của họ với trà mới bắt đầu từ đây.

Trung Quốc luôn tự hào họ là cái nôi của trà thế giới vì không chỉ họ có vùng trà Vân Nam (một tỉnh phía Nam giáp với nước ta) lâu đời nhất thế giới và văn hoá thưởng trà của họ cũng xuất hiện sớm nhất. Mặc dù nghành công nghiệp trà của Ấn Độ mới bắt đầu có khi trở thành thuộc địa của Anh, nhưng họ cũng cho rằng họ cũng là cái nôi của trà thế giới vì vùng trà Assam (một tỉnh năm ở phía Bắc nước này) còn lâu đời chẳng kém gì Vân Nam. Vùng Assam có những cây trà cổ thụ thuộc chi Camellia sinensis var. assamica cũng là những cây trà cổ thụ tương tự như những cây trà cổ thụ (Camellia taliensisở Vân Nam nên người Ấn Độ cũng tin Assam mới là gốc trà của thế giới. Nếu như truyền thuyết của Trung Quốc tin rằng Thần Nông (2737 – 2698 TCN) là người đã phát hiện ra lá trà, khi ông đun nước dưới bóng cây trà và lá trà vô tình rơi vào nồi nước của ông. Thì nhiều người Ấn Độ lại tin rằng vào truyền thuyết Bồ Đề Đạt Ma mới là người sinh ra cây trà. Truyền thuyết kể rằng khi Bồ Đề Đạt Ma đang ngồi thiền thì ông lại ngủ gật, khi tỉnh dậy và vì quá tức giận với bản thân nên ông xé toạc mí mắt của mình ra (để không nhắm mắt ngủ gật nữa) và ném xuống đất. Chính nơi mí mắt của ông được ném xuống đã mọc lên cây trà đầu tiên. Ấn Độ là nơi khai sinh ra Phật Giáo nên không có gì ngạc nhiên khi họ tin rằng một trong những Đức Phật chính là người sinh ra cây trà.

Xem nhiều:  Đóng góp của trà vào sự hình thành của nước Mỹ

Truyền thuyết có nhiều tính hư cấu nhưng đã phần nào chứng minh giữa trà và Phật Giáo luôn có mối quan hệ mật thiết. Lục Vũ (733-804) hay còn được xưng tụng là trà thần Lục Vũ vì ông chính là người viết nên cuốn sách đầu tiên về trà “Trà Kinh”, cũng được nuôi nấng dạy dỗ bởi các nhà sư. Chuyện kể rằng khi Đại hoà thượng Thích Công của chùa Long Cái (nay thuộc tỉnh Hồ Bắc, TQ) có sở thích dậy thật sớm để nghe tiếng chim nhạn. Một ngày ông ra cửa chùa thấy lũ chim nhạn vỗ cánh trên đê và có dáng vẻ không được bình thường. Ông lại gần thì thấy có đứa trẻ sơ sinh bị bỏ rơi và đang khóc khản cả tiếng. Đàn chim nhạn thì đang giơ cánh để ủ ấm cho đứa bé. Hoà thượng liền đem đứa bé về nuôi dưỡng và đặt tên là Lục Vũ vì đứa bé được nằm dưới cánh chim nhạn. Hoà thượng Tích Công rất mê uống trà nên Lục Vũ từ nhỏ đã pha trà cho hoà thượng và dần dà cũng bắt đầu biết thưởng trà. Từ việc học cách pha cách uống thì Lục Vũ lại bắt đầu đam mê tìm hiểu cách trồng và sản xuất trà rồi nhiều kinh nghiệm về trà khác. Ngặt một nỗi lớn lên ở cửa chùa nhưng Lục Vũ lại đam mê Nho giáo mà không theo Phật học nên hay bị phạt. Do hay bị ăn đòn vì bỏ bê kinh Phật nên Lục Vũ trốn khỏi chùa. Tích Công rất sành trà nhưng trà không phải do Lục Vũ pha thì ông lại không thèm uống. Từ khi Lục Vũ đi thì trà do bất kỳ ai pha ông uống cũng thấy nhạt nhẽo vô cùng, nên dần cũng bỏ niềm vui thưởng trà. Sau khi hoàng đế Đại Tông nghe được chuyện này bèn cho truyền Tích Công vào cung rồi cho người pha trà chỉ dành để tiến vua cho ông uống để thử xem khả năng thưởng trà của nhà sư này đến đâu. Sau khi thử một ngụm đầu tiên thì nhà sư chỉ nhăn mặt rồi không uống nữa. Thấy vậy vị hoàng đệ lại cho người đi tìm Lục Vũ, rồi bí mật cho Lục Vũ pha trà cho Tích Công thử một lần nữa. Sau khi uống thì vị hoà thượng gật gù khen thưởng đây đích thị là trà do Lục Vũ pha. Lục Vũ khi lớn lên cũng có tài làm văn thơ nhưng ông được người đời nhớ đến nhờ quyển “Trà Kinh” do ông soạn ra. Trà Kinh viết về nguồn gốc của trà, cách trồng và sản xuất trà, rồi lại bàn về trà cụ và nhiều kinh nghiệm thưởng trà khác. Khi đọc cuốn sách này chúng ta có thể nhận thấy sự đậm nét của nho giáo trong sách do Lục Vũ yêu thích nho giáo từ nhỏ, nhưng nhiều triết lý Phật Giáo vẫn được Lục Vũ nhắc đến vì dù sao ông cũng được nuôi nấng bởi một nhà sư.

Xem nhiều:  Twinings - hãng trà lâu đời nhất Anh Quốc

Sự tích Bồ Đề Đạt Ma ném mí mắt sinh ra cây trà cũng rất phổ biến ở Nhật Bản, vì Bồ Đề Đạt Ma là người khai sinh ra Thiền học và người mang những hạt giống trà đầu tiên đến Nhật Bản cũng là một thiền sư có tên là Eisai (1141-1215). Do chán nản với việc Phật giáo không nhận được nhiều sự kính trọng và quan tâm của hoàng gia nên ông quyết định du hành đến Trung Quốc vào năm 1168. Chính thời gian sống ở Trung Quốc ông đã học được phương pháp thiền của những nhà sư nơi đây và được chính thức công nhận là Thiền sư. Khi trở về nước thì bên cạnh những sách kinh về thiền thì ông còn mang theo những hạt giống trà. Chính ông là người truyền bá Thiền học ở Nhật Bản cũng như trồng những cây trà đầu tiên ở nơi đây, và phổ biến văn hoá uống trà cho giới võ sĩ, quan lại cũng như dân thường. Phải đến thế kỷ 15 thì trà đạo Nhật Bản mà chúng ta biết đến hiện nay mới bắt đầu hình thành bởi một thiền sư có tên là Murata Juko (1423-1502). Ông được ghi nhận chính là người khai sinh ra các nghi thức của trà đạo Nhật Bản mà qua bao nhiêu thăng trầm vẫn còn tồn tại đến tận bây giờ.

Mặc dù sinh ra ở những thời điểm, bối cảnh và địa điểm khác xa nhau nhưng qua thời gian thì trà và Phật Giáo luôn có một mối quan hệ mật thiết với nhau. Có lẽ tất cả đều nằm ở chữ “duyên”…

Xem nhiều:  Ba cây trà cổ thụ nhiều tuổi nhất thế giới

Tiến Vũ

Bạn thích tìm hiểu về trà?

Để không bỏ lỡ những bài viết như trên. Bạn hãy đăng ký để nhận thông báo qua email. Mình sẽ gửi mail cho bạn mỗi khi có bài viết mới.