Trà Thái Nguyên: tìm hiểu và mua trà ngon chính gốc tận vườn

Trà Thái Nguyên là cái tên luôn được những người yêu trà ở Việt Nam nhắc đến. Ở nước ta thì mỗi vùng đất thì mỗi vùng đất đều nổi tiếng với một loại đặc sản riêng. Ở Hưng Yên có nhãn lồng, ở Hải Dương có vải thiều. Còn khi nhắc đến trà thì không thể không nhắc đến Thái Nguyên. Mặc dù lịch sử trà ở vùng đất này chỉ gần 100 năm; nhưng danh tiếng của vùng danh trà Thái Nguyên đã lan toả khắp Việt Nam. Và thậm chí nhiều người yêu trà ở các nước khác cũng đã bắt đầu nghe danh.

Nếu bạn muốn lẻ các sản phẩm trà Tân Cương và trà Thái Nguyên ngon; vui lòng tham khảo: Cửa Hàng Trà 

Mua sỉ các sản phẩm trà Tân Cương và trà Thái Nguyên của tôi; vui lòng xem: Bảng Giá Trà Sỉ

Trà Thái Nguyên là gì?

Trà Thái Nguyên là loại trà xanh đặc sản của Thái Nguyên; một tỉnh thuộc vùng trung du ở phía Bắc nước ta. Trà xanh là một trong 6 loại trà cơ bản được làm từ cây trà (Camellia sinensis). Chỉ riêng trà xanh là không được lên men; nên loại trà này giữ gần như hoàn toàn các thành phần hoá học của lá trà tươi. Ở Việt Nam thì đặc sản thường gắn liền với tên địa danh. Và do Thái Nguyên nổi tiếng nhất về trà ngon. Thế nên cái tên Trà Thái Nguyên trở nên phổ biến là vì lý do này. Và dân gian cũng có câu ‘Chè Thái, Gái Tuyên’ là vì vậy.

trà thái nguyên, chè thái nguyên, trà xanh, lá trà

Lịch Sử

Ở Việt Nam thì không có nhiều tài liệu ghi nhận về sự phát triển của văn hoá trà của nước ta. Nhưng theo Văn Minh Trà Việt viết bởi Trịnh Quang Dũng; thì vợ của vua Hùng chính là người dạy cho người dân cách thuần hoá những cây trà hoang để trồng ở vườn nhà. Nước Văn Lang của vua Hùng đóng đô ở trị trấn Phong Châu. Nơi đây hiện nay là phường Bạch Hạc thuộc thành phố Việt Trì; tỉnh Phú Thọ. Đây chỉ là truyền thuyết nhưng phần nào cũng góp phần vào nhận định của một số chuyên gia là cây trà vườn xuất hiện đầu tiên ở Phú Thọ. Và Phú Thọ cũng chính là quê hương của cây trà Thái Nguyên.

Theo Họ Vũ Võ Việt Nam, người đã có công mang những cây trà giống đầu tiên từ Phú Thọ về Thái Nguyên là ông Vũ Văn Hiệt (1883-1945). Ông không phải là người bản địa mà sinh ra và sống cuộc đời tuổi trẻ của ở Hưng Yên. Gia đình ông có truyền thống làm nghề mộc nên từ khi còn nhỏ thì ông Hiệt đã hướng theo nghề của gia đình. Công việc đang thuận lợi thì chiến tranh thế giới lần thứ I nổ ra vào năm 1914. Thực dân Pháp vẫn đang đô hộ nước ta vào thời gian này; nên họ kêu gọi trai tráng cả nước nhập ngũ để gia nhập vào đội lính Lê Dương cùng với những người lính đến từ những quốc gia mà Pháp đô hộ.

Do có biết nghề mộc nên cụ Hiệt không phải trận. Thay vào đó ông được làm việc cho xưởng sản xuất máy bay của Pháp. Ở Pháp được khoảng 4 năm thì chiến tranh kết thúc nên ông xin phép về nước để trở về với vợ con đang đợi ở nhà. Để thưởng cho những đóng góp của ông thì chính phủ Pháp giao đất cho ông ở vùng Tân Cương (xã Tân Cương, TP Thái Nguyên ngày nay) để ông khai phá. Vùng Tân Cương lúc này vẫn còn ít người ở và kinh tế cũng kém phát triển. Thế nên cụ Hiệt đã xin vị quan đứng đầu tỉnh là ông Nghè Sổ (tên thật là Nguyễn Đình Tuân) sang Phú Thọ để xin cây trà giống về phát triển kinh tế địa phương.

Được sự cho phép của chính quyền sở tại; cụ Hiệt đã mang những cây trà giống về trồng tại vùng đồi thấp của Tân Cương. Cây trà hợp với thổ nhưỡng nơi đây nên phát triển rất tốt. Đồng thời trà thành phẩm cũng có chất lượng rất cao. Ngoài việc tự trồng và sản xuất thì cụ Hiệt cũng chia sẻ cây giống cũng như phương thức làm trà của mình cho người dân địa phương. Do đó cây trà dần trở thành nguồn thu nhập chính của người dân nơi đây; còn cụ Hiệt được bầu làm tiên chỉ đầu tiên của xã.

Cụ Hiệt cũng là người đi đầu trong việc nâng tầm trà Tân Cương bằng việc lấy thương hiệu là Chè Con Hạc. Thay đổi quy trình sản xuất trà sang quy mô bán công nghiệp; và mở hiệu trà ở khắp Bắc Trung Nam. Năm 1935, trà của ông thắng giải nhất trong một cuộc thi ở nhà tấu xảo ở Hà Nội nên tên tuổi của ông cùng với trà Tân Cương càng thêm lẫy lừng. Nhiều thương lái đến từ Ấn Độ hay Trung Quốc đều tìm đến mua trà của ông.

Đến năm 1945 thì do tuổi già cùng với bệnh nặng nên cụ Hiệt qua đời ở tuổi 63. Người dân Tân Cương ghi nhận những đóng góp của ông cho quê hương nên suy tôn ông là ‘ông tổ chè Tân Cương’.

Những lý do khiến trà đến từ Thái Nguyên có chất lượng cao

Văn hoá và kỹ thuật làm trà

Ở Thái Nguyên thì hình thức đồn điền lớn hay quy mô sản xuất trà theo hình thức công nghiệp là gần như là không tồn tại. Mỗi hộ gia đình chỉ có một vườn trà trà nhỏ vài trăm mét vuông hoặc lớn hơn một chút. Những người chăm sóc cũng như sản xuất trà cũng hầu hết là những người trong gia đình. Quy mô nhỏ nên việc quản lý các khâu trồng và chế biến cũng dễ dàng hơn.

Ngoài ra vườn trà không chỉ là nguồn thu nhập chính. Mà còn là của cải để lại cho con cháu nên đa phần người làm trà cũng cố gắng bảo tồn vườn của mình một cách tốt nhất có thể. Các hình thức dùng thuốc diệt cỏ hay phân bón hoá học kém chất lượng cũng được hạn chế dùng để bảo vệ chất đất và nguồn nước.

Về truyền thống làm trà thì Thái Nguyên không hẳn là lâu đời nhất ở Việt Nam. Nhưng trong một khoảng thời gian dài thì cây trà gần như là nguồn thu nhập chính của nhiều người dân nơi đây. Cùng với hình thức cha truyền con nối nên kỹ thuật cũng dần hoàn thiện hơn. Chính quyền địa phương cũng ít nhiều có cố gắng trong việc hỗ trợ người nông dân hoàn thiện kỹ thuật canh tác và chế biến. Nhiều lễ hội hay cuộc thi xoay quanh trà cũng được tổ chức để tôn vinh những người làm trà tốt. Thời gian này cũng là dịp để những người làm trà gặp gỡ và chia sẻ kinh nghiệm với nhau.

Điều kiện tự nhiên

Cây trà là một loại cây có khả năng phản ánh môi trường mà chúng lớn lên một cách tốt nhất. Thế nên không có gì ngạc nhiên khi trà Thái Nguyên có chất lượng vượt trội là nhờ vào điều kiện tự nhiên rất tốt ở nơi đây.

Đầu tiên là phải nhắc đến chất đất nơi đây. Chất đất của những vùng trà nổi tiếng của Thái Nguyên như Tân Cương; La Bằng hay Hoàng Nông đều có chứa những nguyên tố vi lượng phù hợp cho cây trà phát triển một cách tốt nhất. Vì đất ở nơi đây được hình thành trên nền phù sa cổ và đá cát. Dạng đất sỏi đỏ son pha với đất sét ở nơi đây khiến trà Thái Nguyên luôn có vị đượm và hậu ngọt kéo dài đặc trưng mà chỉ riêng nơi đây có.

Thứ hai là phải nhắc đến dãy núi Tam Đảo chạy từ Tây sang Đông chia cắt qua 3 tỉnh là Thái Nguyên; Vĩnh Phúc và Tuyên Quang.

day-tam-dao

Thái Nguyên nằm ở phía bên phải dãy Tam Đảo (đường màu vàng). Dãy Tam Đảo giúp che nắng từ hướng Tây. Và chắn hơi nước từ biển Đông bay vào (mũi tên xanh).

Theo hình trên thì dãy Tảm Đảo đóng vai trò như một lá chắn cao trên 1.000m để che chắn ánh mặt trời từ hướng Tây. Dãy Tam Đảo còn chặn hơi nước hay mây từ biển thổi vào khiến khu vực phía bên Thái Nguyên luôn có lượng mưa ổn định, nhiệt độ mát mẻ và độ ẩm cao. Hiện tượng mà một bên bên sườn núi mà mưa nhiều hơn và độ ẩm cao hơn, còn một bên thì ít mưa và ấm hơn được các nhà khoa học gọi là orographic lift.

orographic-lift

Orographic lift là hiện được khi (1) hơi nước bốc hơi từ biển tạo thành mây. (2) mây bay vào đất liền gặp phải dãy núi cao. (3) mây theo triền núi bay lên cao gặp lạnh tạo thành mưa một bên triền núi. (4) khi qua hết đỉnh múi thì mây đã hoá mưa gần hết, khiến sườn bên kia gần như không có mưa và nhiệt độ cao hơn.

Giống như bất kỳ cây trồng nào thì cây trà luôn cần mưa. Thường thời điểm mà người dân Thái Nguyên hay gọi là mùa trà chính khoảng tháng 4 âm lịch. Lúc này mưa nhiều và ổn định nên cây trà luôn phát triển mạnh. Khoảng từ tháng 9 âm lịch trở đi thì nhiệt độ giảm xuống từ 22°C đến 25°C. Cây trà rất thích khoảng nhiệt độ như thế này nên thời điểm từ tháng 9 đến tết âm lịch thì trà thường có chất lượng tốt nhất trong năm.

Dãy Tam Đảo giữ nước giúp bên phía Thái Nguyên luôn có độ ẩm cao. Nhiệt độ theo đó cũng ổn định trong suốt một ngày; chênh lệch nhiệt độ lúc nóng nhất cũng như lúc lạnh nhất cũng chỉ 1-2°C. Cũng giống như con người chúng ta thì nhiệt độ lên xuống thất thường trong ngày thì rất khó chịu. Cây trà Thái Nguyên được phát triển lên trong môi trường có nhiệt độ mát và ổn định trong suốt một ngày. Nên kết quả thành phần dinh dưỡng cũng cao hơn. Đồng thời hương vị cũng tốt hơn trà ở những vùng trà khác ở Việt Nam.

Thành phần hoá học của Trà Thái Nguyên

Caffeine là chất hoá học về thần kinh được tiêu thụ nhiều nhất thế giới. Caffeine được biết là có nhiều trong hạt cà phê. Tuy nhiên thì lá trà cũng có khá nhiều thành phần này. Về cơ bản thì caffeine được biết đến nhiều nhất là giúp đầu óc tỉnh táo. Tuy nhiên loại chất này còn có nhiều tác dụng tốt cho sức khoẻ khác nữa. Caffeine giúp ngăn ngừa adenosine trong não, adenosine là một dạng chất gây ức chế thần kinh. Đồng thời giúp làm tăng các chất dẫn truyền thần kinh như dopamine và norepinephrine.

Do đó chúng ta sẽ có phản xạ tốt hơn; tâm trạng cũng vui vẻ hơn; và trí nhớ được cải thiện. Một số nghiên cứu còn chỉ ra rằng caffeine có thể phần nào giúp giảm nguy cơ các bệnh về ung thư; đột quỵ và một số vấn đề về sức khoẻ khác. Caffeine còn giúp cơ thể tăng cường giải độ;; giảm đau cơ sau khi tập luyện thể thao; tăng cường tỉnh táo; giúp mọc tóc; tăng năng lượng; cũng như dịu các triệu chứng hen suyễn. Do đó một ấm Trà Thái Nguyên không phải là thần dược. Nhưng cũng phần nào giúp bạn tỉnh táo và cải thiện sức khoẻ phần nào.

Theophylline là thành phần hoá học hiện chỉ được tìm thấy trên trà xanh như Trà Thái Nguyên. Theophylline là một dạng chất giúp giản cơ; nhất là vùng cơ phế quản; kích thích hệ thần kinh trung ương; kích thích cơ tim và lợi tiểu. Do đó bác sĩ thường kê đơn thuốc có thành phần này cho các bệnh nhân bị các bệnh về phổi hoặc hen xuyễn. Một viên thuốc theophylline sẽ có khoảng 100 cho đến 400mg thành phần này. Trong khi đó thì một ấm trà xanh chỉ có rất chỉ có vài mg theophylline. Tuy nhiên, uống trà Thái Nguyên hàng ngày cũng góp phần hỗ trợ trong các bệnh đã nêu.

Theanine là thành phần hoá học nổi tiếng đến từ cây trà. Thành phần này giúp giảm stress; thư giãn đầu óc; giúp ngủ ngon; nhưng lại không gây nghiện. Một ấm trà Thái Nguyên 500ml chứa khoảng 10-20mg thành phần theanine. Nên uống trà cũng chính là cách giúp chúng ta tăng cường khả năng hoạt động của não. Theanine còn giúp giúp làm tăng nồng độ của of dopamine; serotonin; và GABA. Đây đều là những chất dẫn truyền thần kinh giúp bạn vừa cảm thấy thư thái vừa tập trung cao độ. Thế nên không có gì ngạc nhiên khi nhiều loại thuốc tăng cường khả năng của não có chứa thành phần theanine.

Theobromine là thành phần có cấu tạo gần giống như caffeine nhưng có tác dụng khác một chút. Theobromine có khả năng xuyên qua các hàng rào máu não và kích thích hệ thống thần kinh. Loại chất này còn giúp giản cơ và làm cho việc hít thở trở nên thoải mái hơn (tương tự theophylline). Khả năng khác của theobromine đó là giúp giảm huyết áp; làm dịu các triệu chứng về tiêu hoá; và làm tăng tuần hoàn máu. Trong một ấm trà Thái Nguyên có chứa bao nhiêu theobromine? Khoảng 5-10mg.

Polyphenol là một nhóm bao gồm các hợp chất chống oxy hoá được tìm thấy ở nhiều loài thực vật. Trà xanh là một trong những loại cây chứa nhiều thành phần này nhất. Polyphenol là thành phần chống oxy hoá rất mạnh. Được cơ thể chúng ta sử dụng như một loại vũ khí chống các tác nhân gây hại cho cơ thể; điển hình là các gốc tự do. Gốc tự do là một trong nhiều nguyên nhân dẫn đến các bệnh ung thư; xơ vữa động mạch; bệnh Alzheimer; bệnh Parkinson và rất nhiều loại bệnh khác. Gốc tự do còn có thể là ột trong những lý do góp phần vào sự lão hoá ở con người. Một trong những thành phần polyphenol tốt nhất và nổi tiếng nhất là EGCG.

EGCG là thành phần chống oxy hoá được tìm thấy nhiều ở trà xanh. EGCG hay Epigallocatchin-3-gallate là thành phần polyphenol được tập trung nghiên cứu rất nhiều. Vì các nhà khoa học tin rằng đây chính là chìa khoá cho việc chữa trị nhiều loại bệnh khác nhau. Một nghiên cứu tổng hợp từ năm 2010 chỉ ra rằng; EGCG có thể giúp hỗ trợ trong việc làm giảm triệu chứng suy giảm trí nhớ; tăng cường nhận thức, sự chú ý, và trí nhớ; giảm các triệu chứng trầm cảm và lo lắng; và giúp chống viêm cho nhiều triệu chứng khác.

Tuỳ theo chất lượng của trà thì một tách trà xanh có thể chứa từ 5 đến 450g thành phần EGCG. Nếu bạn có nhu cầu mua trà có nhiều EGCG thì hãy mua trà xanh như trà Thái Nguyên. Vì loại trà này nhiều thành phần này nhất. Đồng thời hãy tìm mua trà từ những nhà sản xuất trà uy tín.