Chè Thái Nguyên Và 5 Điều Bạn Cần Nên Biết

Chè Thái Nguyên là loại chè xanh đặc sản của tỉnh Thái Nguyên. Nơi được ví là vùng ‘đệ nhất danh trà’ của Việt Nam. Chè Thái Nguyên nổi tiếng khắp cả Việt Nam nhờ vào hương ‘cốm’ ngọt ngào, vị đậm đà, béo ngậy và hậu ngọt kéo dài. Thế nên người đời mới có câu là ‘Chè Thái, Gái Tuyên’, vốn để ám chỉ muốn tìm phụ nữ đẹp thì hãy đến Tuyên Quang, còn muốn tìm mua trà ngon thì hãy đến với vùng đất Thái Nguyên.

1. Chè Thái Nguyên là gì?

Chè Thái Nguyên là loại chè xanh được làm từ lá của cây chè mọc ở vùng đất Thái Nguyên. Ở mỗi vùng của Việt Nam đều có những loại đặc sản nổi tiếng riêng. Và đối với tỉnh Thái Nguyên thì chè xanh chính là loại đặc sản nổi tiếng nhất.

Chè Thái Nguyên nổi tiếng đến độ mà nhiều người ví von rằng ‘chè Thái, gái Tuyên’. Với ý nghĩa là uống chè ngon thì phải uống chè Thái Nguyên. Còn muốn gặp phụ nữ đẹp thì phải ghé qua Tuyên Quang. Chè xanh của Thái Nguyên không chỉ nổi tiếng khắp bốn phương. Mà còn là niềm tự hào của người dân nơi đây. Khi ghé qua Thái Nguyên bạn sẽ dễ dàng bắt gặp những tấm biển đề chữ “Đệ Nhất Danh Trà”. Một biểu tượng vừa là niềm tự hào vừa là lời khẳng định cho chất lượng chè của Thái Nguyên.

trà thái nguyên, trà tân cương thái nguyên

2. Lịch sử vùng chè Thái Nguyên

Nguồn gốc của cây chè Thái Nguyên bắt đầu từ xã Tân Cương của tỉnh này, đây có thể nói là vùng chè nổi tiếng nhất và vẫn còn tồn tại đến ngày nay. Lý do mà Tân Cương nổi tiếng không chỉ vì chất lượng chè xanh nơi đây rất cao, mà còn là do xã này còn là nơi đầu tiên trồng chè của tỉnh. Theo ghi chép của trang Họ Vũ Võ Việt Nam, thì người có công đưa cây những cây chè giống đầu tiên về trồng tại Tân Cương là cụ Vũ Văn Hiệt.

Vũ Văn Hiệt sinh vào năm 1883 ở làng Ngo, xã Bạch Sam, thuộc tỉnh Hưng Yên ngày nay. Cụ Hiệt sinh ra trong gia đình có truyền thống làm nghề mộc nên từ nhỏ ông đã đam mê với nghề, và dần trở thành người thợ giỏi có tiếng. Bỗng nhiên chiến tranh thế giới lần thứ I (1914-1918) nổ ra nên thực dân Pháp phải tuyển thêm trai tráng từ các nước thuộc địa để bổ sung vào quân đội, và Việt Nam nằm trong số đó.

Do có tay nghề làm mộc nên cụ Hiệt không phải ra mặt trận, mà được đưa sang Pháp làm việc ở xưởng tạo khuôn mẫu đúc máy bay. Cụ làm việc ở Pháp 4 năm, nhờ vào năng lực của mình mà cụ từ vị trí người thợ bình thường rồi được thăng lên chức Thất phẩm đội trưởng.

Chè Thái Nguyên Và 5 Điều Bạn Cần Nên Biết 1

Ông Vũ Văn Thuận – con trai cụ Hiệt. Ảnh: hovuvovietnam.com

Ông còn được trao huân chương Bắc Đẩu Bội Tinh dành cho những người có công đóng góp lớn cho chính quyền Pháp. Khi ở tuổi 35 thì cụ Hiệt được về nước, ông cùng với những người về cùng đợt được chính quyền giao cho khai khẩn vùng Tân Cương thời bấy giờ.

Năm 1921, xã Tân Cương được chính thức thành lập. Dân thì thưa thớt mà cuộc sống vẫn khó khăn do gắn bó với việc trồng lúa và hoa màu. Thế nên vào năm 1922, cụ Hiệt xin ông nghè Sổ (quan đầu tỉnh) và một số quan tri huyện sang tỉnh Phú Thọ để lấy cây chè giống về trồng tại các vùng đồi thấp của địa phương.

Do khí hậu thổ nhưỡng của Tân Cương rất thích hợp cho cây trà, nên những cây trà giống phát triển rất tốt và dần trở thành cây công nghiệp chính ở nơi đây. Đưa chè thành hàng hoá và là một trong những nguồn thu nhập chính yếu của người dân nơi đây. Nhờ có công đưa cây chè giống về đồng thời phổ biến phương pháp trồng và chế biến, nên cụ Hiệt được người dân bầu là tiên chỉ, cụ là người đầu tiên được bầu cho chức vụ này ở Tân Cương.

Đến năm 1925 thì cụ Hiệt chuyển mô hình chế biến chè từ thủ công sang bán công nghiệp. Chè thành phẩm thì cụ lấy thương hiệu là Chè Con Hạc được phân phối từ Bắc vào Nam, và ra cả nước ngoài. Năm 1935, chè Tân Cương với thương hiệu Chè Con Hạc của cụ Hiệt giành giải nhất ở cuộc thi tấu xảo ở Hà Nội. Từ đó thì thương hiệu chè của cụ Hiệt cùng với chè Tân Cương ngày càng vang xa.

Nhờ vào nguồn thu từ cây chè mà cuộc sống của người dân ở xã Tân Cương càng được cải thiện. Hệ thống đường xá đẹp đẽ, trường học khang trang, cũng như các công trình tiện ích khác cũng bắt đầu xuất hiện. Thấy sự phát triển nhanh chóng của Tân Cương nhờ cây chè, những vùng khác của tỉnh Thái Nguyên cũng đưa cây chè giống về trồng.

Cụ Hiệt được người dân tri ân và tặng cho bức hoành phi viết là “Quân Tử Vũ Bản” (người quân tử họ Vũ). Đến năm 1945, do cảm nặng nên cụ qua đời ở tuổi 63. Người dân ở Tân Cương vẫn cảm kích công ơn của cụ, và ví Vũ Văn Hiệt là ‘ông tổ chè Tân Cương’. Như một cách tri ân những đóng góp vô giá của ông cho nghành chè của Tân Cương cũng như của cả tỉnh Thái Nguyên.

3. Tại Sao Chè Thái Nguyên Ngon?

Chè Thái Nguyên ngon đến từ 2 yếu tố chính: thiên nhiên và con người.

Về phần thiên nhiên thì khí hậu thổ nhưỡng ở Thái Nguyên cực kỳ thích hợp cho cây trà. Dãy Tam Đảo nằm ở phía Đông giúp ngăn mây bay từ biển vào. Khiến khu vực nơi đây luôn có lượng mưa cần thiết. Cùng với độ ẩm cao và nhiệt độ mát mẻ. Và đất đai nhiều vùng rất màu mỡ. Qua đó tạo điều kiện tối ưu cho cây trà phát triển một cách tốt nhất.

Những vùng chè nổi tiếng nhất của Thái Nguyên cũng nằm thoai thoải theo dãy Tam Đảo. Chẳng hạn như La Bằng hay Hoàng Nông đều là những vùng chè lớn và tốt nhất của huyện Đại Từ cũng như tỉnh Thái Nguyên.

Chè Thái Nguyên Và 5 Điều Bạn Cần Nên Biết 2

Ruộng lúa bên cạnh những đồi chè. Không chỉ cây chè. Mà các loại nông sản khác của Thái Nguyên như lúa gạo hay rau củ đều có chất lượng rất cao.

Ngoài yếu tố thiên nhiên thì yếu tố con người cũng góp phần quan trọng vào chất lượng chè Thái Nguyên. Như đã nêu ở trên thì Thái Nguyên không phải là nơi đầu tiên trồng chè ở Việt Nam. Mà cây chè được mang từ nơi khác về trồng tại địa phương. Nhưng người nông dân trồng chè cũng đã có sự học hỏi và cải tiến để chất lượng trà tốt nhất.

Mô hình trồng chè ở Thái Nguyên không theo kiểu nông trường lớn. Mà theo kiểu hộ gia đình nhỏ. Mỗi gia đình sẽ có ít nhất nhất khoảng vài nghìn mét vuông trồng chè. Và việc chăm sóc, thu hái và chế biến cũng chủ yếu là do người trong cùng một gia đình thực hiện.

Chè Thái Nguyên Và 5 Điều Bạn Cần Nên Biết 3

Do quy mô nhỏ nên cây chè phần nào cũng được chăm sóc chu đáo hơn. Nước tưới chè ở những vùng gần dãy Tam Đảo cũng là nước suối từ trên núi chảy xuống. Mà nước từ Tam Đảo được xem là một trong những loại nước tốt nhất để pha chè. Nổi tiếng nhất là nước lấy từ xã Mỹ Yên (huyện Đại Từ), pha với chè Thái Nguyên vừa xao thì có thể nói là không loại chè xanh trung du nào ở Việt Nam bì kịp.

Lá chè cũng được hái hoàn toàn bằng tay. Chứ không dùng máy như những nông trường chè lớn ở nhiều tỉnh khác. Lá chè sau khi hái được xao đúng với cách txao chè ruyền thống đã có từ nhiều thế kỷ nay. Gần đây thì kỹ thuật cơ khí phát triển nên phần lớn chè được sản xuất với sự trợ giúp của máy móc. Nhưng nhiều gia đình vẫn giữ cách làm truyền thống với việc sử dụng chảo và xao hoàn toàn bằng tay.

trà thái nguyên, trà xanh, xao trà, xao chè, chè thái nguyên

Xao trà bằng tay

4. Cách Pha Chè Thái Nguyên Ngon

Pha Chè Thái Nguyên thật sự rất đơn giản và không cần cầu kỳ nhiều bước. Bản chất của người Việt là chân chất và đơn giản. Thế nên cách pha trà truyền thống của chúng ta cũng không quá cầu kỳ. Chỉ cần trà, ấm và nước sôi là đủ.

Chè Thái Nguyên Và 5 Điều Bạn Cần Nên Biết 4

Để pha chè Thái Nguyên thì bạn chỉ cần thực hiện những bước sau:

  1. ĐUN NƯỚC: nước để pha chè chỉ cần là nước sạch mà bạn có thể dễ dàng tiếp cận được. Nước giếng hay nước máy gì đều được. Không nên dùng nước đóng chai. Nước đun trên bếp khi vừa sôi thì cần phải tắt ngay. Không nên đun lâu quá. Bạn có thể sử dụng bếp đun nước điện cũng rất tốt vì bếp điện có khả năng tắt tự động khi nước vừa sôi.
  2. TRÁNG TRÀ: cho khoảng 5g trà vào ấm có dung tích khoảng 500ml. Cho một ít nước sôi vào vừa đủ ngập lá trà. Sau vài giây thì đổ nước tráng này đi ngay. Công đoạn này giúp đạt nhiều mục đích. Một là làm nước trà trong hơn. Hai là giảm bớt lượng caffeine có vị đắng. Và ba là đưa lá trà vào giai đoạn ướt để lúc hãm thì lá trà sẽ thẩm thấu tốt hơn.
  3. HÃM TRÀ: tuỳ theo gu uống trà mà bạn có thể hãm trà theo nhiều cách. Cách truyền thống là cho nước thật sôi vào ấm và hãm lá trà trong ít nhất từ 3 đến 5 phút. Nếu bạn muốn trà ít đắng chát thì nên hãm với nhiệt độ nước và thời gian hãm thấp hơn. Chẳng hạn như dùng nước khoảng 70-80 độ C và hãm tầm 1-3 phút là được

5. Lợi Ích Cho Sức Khoẻ của Chè Thái Nguyên

Do là chè xanh nên chè Thái Nguyên có thể nói là có rất nhiều lợi ích cho sức khoẻ. Chè xanh có thể nói là loại trà tốt cho sức khoẻ nhất trong các loại chè làm từ cây chè. Lý do là chè xanh giữ được phần lớn các thành phần hoá học của lá trà tươi. Trong khi lá chè tươi rất khó bảo quản. Thì lá chè xanh khô có thể giữ được cả năm trời nếu được bản quản tốt.

Những tác dụng tốt của chè Thái Nguyên đến từ việc loại chè này có chứa nhiều thành phần chống oxy hoá. Hay còn gọi là các nhóm chất catechin. Và loại catechin mạnh mẽ chất phải kể đến EGCG. Nhiều loại nước chè xanh đóng chai quảng cáo là có EGCG. Nhưng sự thật là thành phần này cũng như các loại catechin khác rất khó bảo quản. Thế nên nếu muốn có được nhiều lợi ích cho sức khoẻ từ việc uống nước chè thì bạn hãy nên sử dụng lá chè tươi hoặc khô là tốt nhất.

Những lợi ích cho sức khoẻ của chè Thái Nguyên:

Chè Thái Nguyên tốt cho tim mạch

Một trong những lợi ích tốt nhất của chè Thái Nguyên đó chính là tốt cho tim mạch. Một nghiên cứu kéo dài trong 11 năm của Nhật Bản đã theo dõi 40.000 người Nhật tuổi từ 40 đến 79. Và theo các nhà khoa học thống kê thì những người uống ít nhất 5 tách chè xanh mỗi ngày, có nguy cơ cơ chết do bệnh tim mạch thấp hơn nhiều so với những uống ít hơn 1 tách chè xanh mỗi ngày.

Một nghiên cứu khác vào năm 2013 cũng của Nhật Bản cho thấy việc uống chè xanh giúp làm giảm đáng kể nguy cơ đột quỵ. Nghiên cứu này thậm chí còn quy mô hơn nhiều so với nghiên cứu kể trên. Kéo dài 13 năm với việc theo dõi hơn 82 nghìn người.

Chè Thái Nguyên tốt cho bệnh tiểu đường loại 2

Về bệnh tiều đường loại 2 thì tác dụng của chè xanh cũng khá là mâu thuẫn. Một số nghiên cứu thì nhận thấy việc uống chè xanh thường xuyên tốt cho bệnh tiểu đường. Còn có một số nghiên cứu khác thì lại nói không có tác dụng gì. Một nghiên cứu của Nhật vào năm 2004 cho thấy chè xanh đúng là có khả năng ngừa bệnh tiểu đường. Bằng cách tác động lên quá trình chuyển hoá của glucose.

Chè Thái Nguyên giúp tăng cường chức năng não

Trong chè Thái Nguyên cũng như các lọi chè xanh khác có các thành phần tốt cho não. Chẳng hạn như caffeine giúp tỉnh táo và tập trung, hay l-theanine giúp hưng phấn và giảm stress. Việc uống chè xanh thường xuyên cũng có những tác dụng lâu dài.

Chẳng hạn như giúp tăng cường trí nhớ. Một nghiên cứu của Thuỵ Sĩ cho thấy sự liên quan giữa chè xanh và việc tăng cường trí nhớ. Và chè xanh có thể có tiềm năng rất lớn trong việc điều trị các chứng mất trí nhớ.

Chè xanh như chè Thái Nguyên còn được tin là có khả năng làm giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer.

Chè Thái Nguyên giúp giảm cân

Giảm cân cũng như chống béo phì là một trong những tác dụng hay được nhắc đến của chè xanh. Lý do là loại chè này có khả năng giúp tăng cường chuyển hoá năng lượng. Cũng như giúp đốt mỡ hiệu quả nhờ vào việc thúc đẩy cơ thể sử dụng mỡ làm năng lượng.

Xem thêm Festival Chè Thái Nguyên Năm 2013: